Под еден од најпознатите туристички бисери се крие активна закана [ВИДЕА]
На врвот на стрмните карпи на Санторини се наоѓа светски позната туристичка дестинација. Но, под неа демне ризик од разорна вулканска ерупција, пишува BBC. Пред неколку илјади години, колосална ерупција го формирала сегашниот изглед на Санторини – широка калдера и низа острови во форма на потковица. Денес, научниците за првпат сериозно истражуваат колку би можела да биде опасна следната голема ерупција.
Новинарите од BBC News поминале еден ден на британскиот кралски истражувачки брод Discovery, во потрага по одговори. Само неколку недели претходно, речиси половина од 11.000 жители на Санторини го напуштиле островот од страв, откако серија земјотреси го парализирале секојдневниот живот. Тоа било остар потсетник дека под бајковитите села, рестораните со гирос, базените и лозјата на плодното вулканско тло – две тектонски плочи постојано се судираат.
„Ерупциите на подморски вулкани можат да бидат навистина огромни и разорни“
Истражувањето го води професорката Исобел Јео, експертка за подморски вулкани со висок ризик од Националниот океанографски центар на Обединетото Кралство. Околу две третини од сите вулкани се наоѓаат под морската површина, но ретко се систематски следени.
„Кај овие вулкани важи принципот: далеку од очи, далеку од умот, особено во споредба со познати вулкани како Везув,“ вели Јео, додека двајца инженери со помош на дигалка спуштаат подводен робот со големина на автомобил во морето. Истражувањето, кое започнало веднаш по земјотресите, ќе им помогне на научниците подобро да разберат каква сеизмичка активност укажува на можност за ерупција.
Последната ерупција на Санторини се случила во 1950 година, но веќе во 2012 било забележано „немирен“ период, вели Јео. Магмата тогаш навлегла во вулканските комори и островот се „надувувал“. „Навикнуваме на помали ерупции и се уверуваме дека сè е под контрола. Очекуваме дека следната ќе биде слична, но тоа не мора да биде така,“ предупредува таа.
„За површината на некои планети знаеме повеќе отколку за ова морско дно“
Јео потсетува на ерупцијата на вулканот Хунга Тонга во 2022 година, која предизвика најголемата подводна експлозија досега забележана и цунами во Атлантикот. Брановите допреа до Обединетото Кралство, а некои острови во Тонга беа толку разурнати што жителите никогаш не се вратија.
На длабочина од 300 метри под палубата на бродот се наоѓаат хидротермални извори – пукнатини од кои излегува топла вода, претворајќи го морското дно во свет со светло портокалови карпи и облаци од гасови. „За некои планети знаеме повеќе отколку за ова морско дно,“ вели Јео. Роботот собира примероци од течности, гасови и карпи.
Овие извори обично се наоѓаат во близина на вулкани и се резултат на морска вода што навлегува длабоко во земјината кора, се загрева и излегува на површината. Тоа е причината поради која Јео и уште 22 научници од целиот свет се дел од едномесечна експедиција.
Тајната на морската магма: дали е поразорна од копнената?
Сè уште не е јасно дали мешањето на морската вода со магма ја прави ерупцијата поексплозивна. „Се обидуваме да го мапираме хидротермалниот систем,“ вели Јео. Но, ова не е како цртање географска карта. „Треба да гледаме во внатрешноста на Земјата.“
Discovery ја истражува калдерата на Санторини и се упатува кон Коломбо – вториот голем вулкан во областа, околу 7 километри североисточно од островот. Иако не се очекува ниту еден од вулканите да еруптира наскоро, тоа е само прашање на време.
Податоци за заштита и подготовка
„Експедицијата ќе создаде бази на податоци и мапи за геолошки опасности за грчката Агенција за цивилна заштита,“ вели професорката Параскеви Номикоу, членка на владината кризна единица, која секојдневно се состанувала за време на земјотресите. Таа е родена на Санторини. Била инспирирана од локалната вулканска активност да стане геолог.
„Ова истражување е исклучително важно бидејќи ќе им даде информации на локалните жители за активноста на вулканите и ќе ги означи забранетите зони во случај на ерупција,“ додава Номикоу. Експедиции како оваа се скапи, па научниците работат во смени по 12 часа – и дење и ноќе.
„Геолошко опкружување кое е сосема различно од повеќето други“
Џон Џејмисон, професор од Универзитетот Меморијал во Њуфаундленд, Канада, покажува примероци од вулкански карпи. „Не ја допирајте оваа,“ предупредува. „Полна е со арсен.“ Покажувајќи друга, црно-портокалова карпа со златен прав, вели: „Оваа е вистинска енигма, не знаеме од што точно се состои.“
Овие карпи откриваат историја на флуиди, температури и материјали во внатрешноста на вулканот. „Тоа е геолошко опкружување кое е сосема различно од повеќето други – фасцинантно,“ додава Џејмисон.
Во контролниот центар на палубата, четворица експерти го следат подводниот робот на екрани. Јео и Номикоу разменуваат теории за хемискиот состав на течностите што ги собира роботот. Се забележани и микро земјотреси – звукот од микропукнатините потсетува на засилен бас од ноќен клуб.
Научниците користат електромагнетни бранови за да создадат 3D карта што покажува како хидротермалниот систем е поврзан со магматската комора – изворот на ерупцијата. „Не го правиме ова за науката, туку за луѓето. Тука сме да им помогнеме да се чувствуваат побезбедно,“ порачува Номикоу.
Последиците врз туризмот – најважната економија на островот
Последната криза со земјотреси уште еднаш покажа колку жителите на Санторини се изложени на сеизмички закани и колку нивната економија зависи од туризмот. Фотографката Ева Рендл, која често снима свадби на островот, ја напуштила локацијата со својата ќерка кога започнале потресите во февруари.
„Сè стануваше пострашно како што потресите се засилуваа,“ вели таа. Се вратила, но работата оди послабо. „Луѓето ги откажаа резервациите. Обично почнувам да работам уште во април, но оваа година првата свадба ми е дури во мај,“ вели Ева.
На главниот плоштад во луксузниот дел Оиа, британско-канадската туристка Џенет вели дека шест од десет членови на нејзината група го откажале одморот. „Прецизни научни податоци за ризикот од земјотреси и ерупции би им помогнале на луѓето да се чувствуваат побезбедно кога донесуваат одлуки за патување,“ додава таа.
„Добивам известувања од Google, следам научници – тоа навистина ми помага да се чувствувам сигурно,“ вели Џенет.
Извор: Index.hr
