Томас Хобс и економијата на слободата: Зошто постои државата и каде започнува границата на личната слобода

Англискиот филозоф Томас Хобс останал запаметен како мислител кој се обидел да ја објасни една од најнепријатните вистини на политичкиот живот – дека слободата без правила не води кон напредок, туку кон хаос. Неговата централна идеја од книгата Leviathan може да се чита не само како политичка теорија, туку и како длабоко економско објаснување за настанокот на државата и пазарот.

Хобс тргнува од замислата за свет во кој не постојат држава, закони ниту институционален поредок. Во таква состојба, која тој ја нарекува „природна состојба“, животот е „осамен, сиромашен, брутален и краток“. Оваа често цитирана реченица не е само филозофска метафора, туку и опис на економски колапс: без сигурност нема инвестиции, нема долгорочно планирање и нема развој на пазарот. Во визијата на Хобс, економијата започнува дури кога ќе се воспостави ред.

Во таа смисла, државата кај Хобс не е луксуз, туку економска инфраструктура. Таа го овозможува она што денес се смета за основа на секое модерно општество: заштита на сопственоста, почитување на договорите, сигурност на трансакциите и предвидливост на пазарните односи. Без овие механизми, секој економски однос би бил ризичен и краткорочен, бидејќи секој би можел со сила да присвои туѓ имот. Затоа неговиот концепт на општествен договор може да се сфати и како рана теорија за економски систем заснован на доверба.

Интересно е што логиката на Хобс може да се примени и во современите дебати за личните слободи и регулирањето на општествените односи. Според неговото гледиште, целосната слобода на избор без институционални граници не води кон еманципација, туку кон несигурност и судир на интереси. Затоа државата ја презема улогата на арбитер кој ги дефинира границите на однесување, не само во економијата, туку и во приватната сфера на животот.

Во современ контекст, ова може да се толкува како дебата меѓу две крајности – целосна дерегулација и целосна контрола. Хобс би тврдел дека без јасни правила и санкции не може да постои стабилно општество во кое поединците слободно ги развиваат своите избори, без разлика дали се економски или лични. Во неговата логика, слободата не е отсуство на држава, туку резултат на држава која успешно обезбедува ред.

Поради тоа, Хобс и денес често се користи како теоретска основа во институционалната економија. Идејата дека пазарите не настануваат спонтано во хаос, туку се развиваат благодарение на силни институции кои ги штитат договорите и правата, директно се надоврзува на неговата филозофија. Без „Левијатан“, пазарот би се соочил со постојана неизвесност и нестабилност.

На крајот, пораката на Хобс останува парадоксална, но моќна: колку државата е поуспешна во обезбедувањето ред, толку поединецот има повеќе реална слобода во економијата и во животот. Или, кажано со современ речник, слободата не е отсуство на правила – таа е нивен резултат.

Извор: Telegraf Biznis