Колку навистина плаќаат данок Европејците? Драстични разлики меѓу северот и истокот
Во поголемиот дел од европските држави важи истото правило: колку повисоки приходи, толку повисок данок. Но, кога ќе се погледнат највисоките стапки на персонален данок на доход, разликите стануваат драматични и јасно ја откриваат поделбата меѓу северозападна и источна Европа.
Според податоците на Tax Foundation за 2026 година, највисоката стапка на данок на доход изнесува само 10 отсто во Бугарија и Романија, додека во Данска достигнува дури 60,5 отсто.
Земји со највисоки стапки
Покрај Данска, даночна стапка над 50 отсто се применува и во:
- Франција
- Австрија
- Шпанија
- Белгија
- Португалија
- Шведска
Многу блиску до овој праг се и Словенија и Холандија.
Европскиот просек
Просечната највисока стапка на данок на доход во 35 европски земји изнесува 38,5 отсто. Во земјите членки на ОЕЦД, овој просек е уште повисок – 43,4 отсто.
Во дури 18 држави највисоката стапка надминува 40 отсто. Девет земји имаат стапки меѓу 40 и 48 отсто, меѓу кои се:
- Ирска
- Германија
- Италија
- Исланд
- Луксембург
- Финска
- Обединето Кралство
- Грција
- Турција
Кај петте најголеми европски економии, распонот е значаен – од 45 отсто во Обединетото Кралство до 55,4 отсто во Франција.
Источна Европа: пониски стапки и „flat tax“
Спротивно на тоа, во источна Европа доминираат пониски стапки. Освен Бугарија и Романија, највисоката стапка е под 25 отсто и во:
- Молдавија
- Унгарија
- Украина
- Грузија
- Чешка
- Естонија
Многу од овие држави применуваат т.н. „flat tax“ систем – единствена даночна стапка за сите приходи – со што ги задржуваат релативно ниските максимални оптоварувања.
Јасна регионална поделба
Нордиските и западноевропските земји традиционално имаат високи, прогресивни стапки, најчесто меѓу 45 и 60 отсто. Исклучок е Норвешка, каде највисоката стапка е нешто под 40 отсто.
Од другата страна, повеќето не-членки на ЕУ од источна Европа одржуваат ниски даноци. Исклучок е Турција, која со околу 41 отсто се приближува до средниот ранг на системите во ЕУ.
Даночните политики не се фиксни
Највисоките стапки често се менуваат. Владите ги прилагодуваат во согласност со фискалните и политичките цели. Данска, на пример, воведе нов даночен распон за приходи над 2,8 милиони дански круни (околу 375.000 евра), со што стапката се зголеми од 55,6 на 60,5 отсто.
Естонија ја зголеми „flat“ стапката од 22 на 24 отсто, Словачка воведе два нови даночни распони и ја крена највисоката стапка од 25 на 35 отсто, додека Финска ја намали од 51,5 на 45 отсто.
Според истражување на Eurobarometer, само едно од пет лица во ЕУ во текот на 2025 година сметале дека даноците се плаќаат пропорционално на приходите „во голема мера“, додека 51 отсто оцениле дека тоа е случај „до некаде“.
Клучната дилема: високи стапки или поширока база?
Аналитичарите предупредуваат дека зголемувањето на највисоките стапки не мора да биде најефикасниот начин за полнење на буџетот. Како што наведуваат од Tax Foundation, владите често поефикасно собираат приходи преку поширока даночна база и внимателно дизајнирани маргинални стапки во пониските распони, отколку преку екстремно високи даноци за најбогатите.
Европа така останува лабораторија на различни даночни модели – од нордискиот модел со високо оданочување и силна социјална држава, до источниот модел со пониски стапки и конкурентност преку фискална атрактивност.
За инвеститорите и високо платените професионалци, изборот на земја и понатаму може да значи разлика од неколку десетици процентни поени во даночното оптоварување.
Извор: b92.net
