Рекордна енергетска нерамнотежа на Земјата се заканува со нови топлотни бранови

Климатскиот систем на Земјата е во поголема нерамнотежа од кога било досега, предупреди метеоролошката агенција на Обединетите нации. Светската метеоролошка организација (WMO) наведува дека нашата планета прима значително повеќе топлинска енергија отколку што може да ослободи, што главно се должи на емисиите на стакленички гасови како јаглерод диоксидот. Ова рекордно ниво на енергетска нерамнотежа ги загреа океаните на нови рекордни вредности минатата година и продолжи да ги топи поларните ледени капи, пишува BBC.

Научниците стравуваат дека природната фаза на затоплување, позната како Ел Нињо, која се очекува подоцна оваа година, наскоро би можела да донесе нови температурни рекорди.

Гутереш: Планетата е на граница

Реагирајќи на извештајот, генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, го повтори својот повик до државите да се откажат од фосилните горива и да се насочат кон обновливи извори на енергија со цел „да обезбедат климатска, енергетска и национална безбедност“.

„Планетата Земја е оттурната до своите граници. Секој клучен климатски показател укажува на алармантна состојба“, предупреди тој во своето препознатливо остро видео-обраќање.

Црвени аларми кај сите показатели

Според податоците на WMO, последните 11 години се најтоплите 11 години забележани од почетокот на мерењата во 1850 година. Во 2025 година, глобалната просечна температура била за околу 1,43 °C повисока од онаа во „прединдустрискиот“ период, пред масовното користење на фосилни горива.

Поради привремениот ефект на ладење од природниот временски феномен Ла Ниња, 2025 година не ја надмина 2024 година, која беше поттикната од спротивната фаза – Ел Нињо. Сепак, минатата година остана меѓу трите најтопли откако постојат мерења. Многу научници сега сметаат дека затоплувањето се забрзува, иако нагласуваат дека температурите главно се во рамките на долгорочните предвидувања.

WMO укажува и на низа други докази кои покажуваат дека климата се менува побрзо од кога било. Една од најважните мерки е количината на дополнителна топлинска енергија што Земјата ја апсорбира. Таа „енергетска нерамнотежа“, која го движи климатскиот систем, достигна ново највисоко ниво минатата година.

Иако научниците сè уште истражуваат зошто Земјата апсорбирала толку многу дополнителна топлина во последната деценија, нема сомнеж дека стакленичките гасови кои ја задржуваат топлината, како јаглерод диоксидот (CO₂), се главната причина за оваа нерамнотежа. Нивото на CO₂ во атмосферата е највисоко во најмалку два милиони години, наведува WMO, поради човечките активности како согорувањето на фосилни горива.

“Climate chaos is rewriting the rules of weather.”

On Monday’s #WorldMeteorologicalDay, @antonioguterres has stressed that as climate change leads to more extreme weather and destruction, accurate and trusted science is the first line of defence.https://t.co/3AizJVmWev pic.twitter.com/FzNBZvbkfn

— United Nations (@UN) March 23, 2026

Последици врз океаните и поларниот мраз

Дел од дополнителната енергија заробена од овие гасови ја загрева атмосферата и копното, како и го топи мразот на планетата. Според привремените податоци, светските глечери имале една од петте најлоши години во периодот 2024/25, додека морскиот мраз на двата пола бил на рекордно ниско ниво или блиску до него во поголемиот дел од 2025 година.

Сепак, повеќе од 90 отсто од дополнителната енергија ја апсорбираат океаните, што му штети на морскиот живот, предизвикува поинтензивни бури и придонесува за пораст на нивото на морето. Топлината складирана во горните два километри од светскиот океан достигнала нов максимум минатата година, соопшти WMO. Во последните две децении, океаните се загреваат повеќе од двојно побрзо отколку кон крајот на 20 век.

„Човечките активности сè повеќе ја нарушуваат природната рамнотежа, а со последиците ќе живееме стотици, па и илјадници години“, изјави проф. Селесте Сауло, генерална секретарка на WMO.

Екстремни временски услови и заканата од Ел Нињо

Извештајот укажува на последиците од растот на температурите, кои придонесуваат за засилување на екстремните временски услови и ширење на болести како денга треска. Југозападниот дел на САД моментално се соочува со рекорден ранен топлотен бран, со температури кои на некои места надминуваат 40 °C, што е за 10 до 15 степени над просекот.

Брза анализа на научниците од групата World Weather Attribution покажа дека интензитетот на жештината би бил „практично невозможен“ без климатските промени предизвикани од човекот.

Истражувачите внимателно го следат и Тихиот Океан, бидејќи долгорочните прогнози силно укажуваат дека фазата на затоплување Ел Нињо би можела да се формира во втората половина на 2026 година. Во комбинација со постојниот тренд на затоплување, тоа би можело да ги турне температурите на нови рекордни нивоа во 2027 година.

„Доколку влеземе во фаза на Ел Нињо, повторно ќе сведочиме на пораст на глобалната температура, а потенцијално и нови рекорди“, изјави д-р Џон Кенеди од WMO.

Извор: Index.hr