Каква е иднината на пензиските системи? Големо европско истражување носи важни заклучоци
Европа се соочува со сериозен предизвик: сè подолгиот животен век и ниската стапка на наталитет создаваат растечки јаз помеѓу бројот на вработени и пензионери. Новото трогодишно истражување во рамки на европскиот проект FutuRes – кон поотпорна иднина на Европа нуди увид во можните решенија за одржливост на пензиските системи.
Проектот, предводен од Универзитетот „Бокони“ од Италија, обедини истражувачи од Италија, Австрија, Англија, Германија, Полска, Финска и Белгија. Нивната цел беше да анализираат како европските пензиски системи можат да се адаптираат на демографските и социоекономските промени.
Демографските трендови одамна предупредуваат
Уште во 1980-тите години било јасно дека комбинацијата од ниска стапка на раѓања и подолг животен век ќе доведе до дисбаланс. Денес, овој тренд сериозно ги оптоварува системите засновани на меѓугенерациска солидарност, каде што вработените ги финансираат пензионерите.
На пример, во Австрија односот некогаш бил 4 вработени на 1 пензионер, денес е околу 3:1, а до 2050 година се очекува да падне на 2:1 – што го прави системот долгорочно неодржлив.
Нема едно идеално решение
Истражувачите анализирале четири главни типови реформи:
- прогресивен пензиски систем
- промени во минималната пензија
- зголемување на старосната граница
- ограничување на придонесите
Заклучокот е јасен: не постои универзално решение што ќе одговара на сите земји.
Повеќестолбен систем како иднина
Долгорочно, експертите препорачуваат пензискиот систем да се базира на повеќе столбови:
- државна пензија
- приватна заштеда
- уплати од работодавачите во приватни фондови
Кој добива, а кој губи?
Зголемувањето на минималните пензии им помага на најранливите, но го зголемува товарот врз системот. Од друга страна, прогресивниот модел ја подобрува одржливоста и ги намалува нееднаквостите.
На пример:
- лица со повисоки приходи би добивале околу 72% од платата како пензија
- лица со пониски приходи би добивале околу 86%
Ова особено придонесува за намалување на сиромаштијата кај постарите жени.
Подолг работен век – неизбежна мерка
Зголемувањето на старосната граница и ограничувањето на придонесите ги намалуваат трошоците на системот. Подолгиот работен век го одложува пензионирањето, додека таканаречените „фактори на одржливост“ можат да доведат до намалување на пензиите.
Различни земји, различни фокуси
Во рамки на истражувањето:
- Германија се фокусирала на дискриминација по возраст
- Англија на миграции и дигитализација
- Полска на наталитет и развој на семејството
Ново истражување во најава
Покренат е и нов проект со поддршка на Австриската народна банка, кој ќе анализира како пензиските системи влијаат врз распределбата на богатството – особено во контекст на тоа што дел од населението наследува недвижности, додека други немаат таква можност.
Заклучок:
Иднината на пензиските системи во Европа ќе зависи од комбинација на реформи, демографски политики и финансиска дисциплина. Јасно е дека без структурни промени, сегашниот модел ќе биде сè потешко одржлив.