Тивок премин кон четиридневна работна недела

Холандија како студија на случај за предностите и компромисите на скратеното работно време

Идејата за четиридневна работна недела последниве години сè повеќе привлекува внимание ширум светот. Нејзините поддржувачи тврдат дека може да ги ублажи речиси сите проблеми на современиот живот – од прегорување на работа, преку родова нееднаквост и невработеност, па сè до намалување на емисијата на јаглерод диоксид.
Противниците, пак, предупредуваат на можен пад на економската ефикасност, намалена конкурентност, оптоварување на јавните служби и слабеење на работната етика.

Наместо расправи врз основа на претпоставки и изолирани експерименти, Фајненшл тајмс укажува на примерот на Холандија, која речиси незабележливо веќе тргнала по тој пат. Според податоците на Евростат, просечната работна недела во земјата за лица од 20 до 64 години трае само 32,1 час – најкратка во Европската унија. Освен тоа, сè повеќе Холанѓани го распоредуваат своето работно време во четири наместо во пет дена.

Потекло на холандскиот модел

Холандскиот модел се развил уште во осумдесеттите години, кога жените масовно влегувале на пазарот на труд преку скратено работно време. Така се формирал т.н. „модел на еден и пол хранител на семејството“, при што мажот работел на полно, а жената половина работно време. Таквата практика дополнително била поддржана преку даночни и социјални механизми.

Со текот на времето, и мажите – особено оние со мали деца – почнале да работат скратено или компресирано, па четиридневната работна недела станала вообичаена.

Економија и продуктивност

Изненадување за скептиците е што пократкото работно време не ја ослабнало економијата. Напротив, Холандија е една од најбогатите држави во ЕУ. Тајната, според Фајненшл тајмс, е во високата продуктивност по работен час и високата стапка на вработеност.

Кон крајот на 2024 година, дури 82% од работоспособното население имало работа – повеќе од Британија, САД или Франција. Жените во Холандија, исто така, работат и заработуваат повеќе отколку во земјите со подолга работна недела, додека населението во просек заминува во пензија подоцна, што овозможува работата да се распоредува на подолг животен век.

Предизвици и ограничувања

Сепак, ова не е рецепт за совршена еднаквост. Жените сè уште почесто од мажите работат скратено, што влијае врз нивниот професионален напредок. Само 27% од менаџерите во Холандија се жени – еден од најниските проценти меѓу земјите членки на ОЕЦД.

Покрај тоа, економијата се соочува со хроничен недостиг на работна сила, особено во образованието, што ја отежнува организацијата на школските обврски и работното време на родителите.

Иако поголемата работна ангажираност би можела да го зголеми БДП-то, се поставува прашањето по која цена. Холандскиот економист Берт Колеин предупредува дека општеството не треба да тежнее кон „дистописки модел“ каде се работи повеќе од „корејските норми само заради статистички раст“.

Заклучок

Поуката од холандското искуство е јасна: четиридневната работна недела не е ниту пат кон рајот, ниту кон економска катастрофа. Таа покажува дека работата може да се организира на различни начини, во зависност од вредностите и приоритетите што едно општество сака да ги постави.

А можеби најсилниот аргумент во прилог на ваквиот пристап не доаѓа од економијата, туку од животот – децата во Холандија веќе со години важат за најсреќни во развиениот свет.

Извор: Vjesti.me