Црногорскиот пазар на труд се соочува со парадокс: Има огромни плати, но нема работници

Црногорскиот пазар на труд се соочува со парадокс: занаетите никогаш не биле подобро платени, но никогаш немало помалку занаетчии. Платите во градежништвото, техничките професии и угостителството достигнуваат европско ниво, а поединечни мајстори заработуваат и до 5.000 евра по ангажман. Но бројот на домашна работна сила опаѓа, па земјата се потпира на странски работници.

Високи плати, малку мајстори

Извршниот директор на Занаетчиската комора на Црна Гора, Борис Марѓоновиќ, наведува дека најплатени занаети се поврзани со градежништвото, специјализираните технички професии и угостителството. Иако просечната плата во градежништвото изнесува 973 евра, самостојните мајстори достигнуваат и над 3.000 евра месечно.

„Сатницата на керамичарот е од 15 до 20 евра, а по квадрат може да се заработи и до 35 евра. Искусен мајстор кој поставува околу 170 квадрати може да надмине и 5.000 евра по работа“, објаснува Марѓоновиќ.

Сепак, недостигот на квалификувани занаетчии е сериозен. Само во 2023 година биле издадени 4.794 работни дозволи за изведувачи на основни градежни работи.

Образовниот систем не создава кадар

Главен проблем, според Марѓоновиќ, е што системот на стручно образование не го следи реалниот пазар.

Иако во Комората постојат 155 регулирани занаетчиски професии, училиштата нудат само мал дел од нив. „Веќе 20 години се обидуваме да се воспостави модел на квалификации сличен на оној во најразвиените земји од ЕУ“, вели тој.

Како пример го наведува програмот „Fit for Future“, достапен за ученици до 15 години, кој им помага да го пронајдат идеалниот занает и да се поврзат со работодавачи. Но без вистинска примена на дуалното образование – модел кој функционира во Германија или Австрија – резултатите остануваат ограничени.

Младите сакаат обуки, но се соочуваат со пречки

Истражувањето на Заводот за вработување од 2025 година покажува дека голем дел од младите сакаат дополнителни обуки и усовршувања, особено практични програми. Но тие се соочуваат со сериозни бариери: недостапност на програми во помалите средини, неусогласеност со реалните потреби и недостаток од практична обука во компаниите.

Во исто време, дури 50% од младите планираат да ја напуштат земјата поради економските услови.

Глобален проблем: мајсторите исчезнуваат

Недостигот на занаетчии е глобален тренд. Електричари, водоинсталатери, заварувачи, столари и HVAC техничари се меѓу најбараните професии во светот. Секторот на обновлива енергија бележи експлозивен раст – соларните техничари веќе се меѓу најдефицитарните.

Креативните и дигиталните занаети, како веб дизајн, видео продукција и изработка на микроапликации, исто така се во подем. Комората неодамна промовираше 27 нови дигитални занаети, а интересот расте и кај кандидати од странство.

„Без занаетчии, иднината е несигурна“

Марѓоновиќ предупредува дека иднината на економијата зависи од решавањето на ова прашање.

„Потребна е силна институционална поддршка. Без занаетчии, иднината на нашата економија е крајно несигурна“, додава тој.

Извор: EUpravo zato/Bankar.me