Светот на работникот

Каде македонските граѓани најлесно можат да добијат работна дозвола? Германија, Словенија, Хрватска и Чешка со различни правила

Македонските граѓани кои сакаат да работат во Европа имаат неколку можности за легално вработување, но условите значително се разликуваат од држава до држава. Германија нуди посебна можност за работници од Западен Балкан, додека во Словенија, Хрватска и Чешка постапките најчесто зависат од конкретниот работодавач и видот на работното место.

Заминувањето на работа во странство и понатаму е опција за голем број македонски граѓани, особено за оние кои бараат повисоки примања, посигурно вработување или подобри услови за работа.

Германија, Словенија, Хрватска и Чешка се меѓу европските дестинации за кои постои интерес кај работниците од Македонија. Сепак, иако македонските граѓани можат да патуваат без виза во земјите од Шенген-зоната за краток престој, тоа не значи дека автоматски имаат право и да се вработат.

За легална работа најчесто е потребна соодветна дозвола за престој и работа, а во некои случаи и претходно склучен договор со работодавач.

Особено е важно што за одредени работни места не е неопходна факултетска диплома, додека за стручните и регулираните професии се бараат соодветни квалификации и, кога е потребно, признавање на образованието.

Македонскиот пасош овозможува патување, но не и автоматско вработување

Македонските граѓани со биометриски пасош можат да патуваат во Шенген-зоната без виза до 90 дена во период од 180 дена.

Оваа можност се однесува на краткорочни посети, туристички патувања и одредени деловни активности. Таа не дава право на засновање работен однос.

Тоа значи дека македонски државјанин може да отпатува во Германија, Словенија, Хрватска или Чешка без претходно да обезбеди туристичка виза, но не може само врз основа на пасошот да започне со работа.

За вработување е потребна соодветна дозвола за престој и работа, согласно законите на државата во која лицето сака да работи.

Германија: Посебна можност за македонските работници, дури и без факултет

Германија е една од најинтересните дестинации за македонските работници поради таканаречената Регулатива за Западен Балкан.

Оваа регулатива им овозможува на државјаните на Македонија, Србија, Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Косово да пристапат до германскиот пазар на труд под посебни услови.

Една од најголемите предности е тоа што за голем број нерегулирани занимања не е неопходно формално признавање на стручната квалификација во Германија.

Ова отвора можности за вработување во индустријата, производството, градежништвото, логистиката и услужните дејности, меѓу другите сектори.

Сепак, постои важен услов: кандидатот треба да има конкретна понуда за работа или договор со германски работодавач.

Постапката вообичаено изгледа вака:

  • Пронаоѓање работодавач во Германија и договарање на условите за вработување.
  • Работодавачот може да побара претходна согласност од германската Сојузна агенција за вработување.
  • По исполнувањето на потребните услови, кандидатот поднесува барање за национална виза.
  • По пристигнувањето во Германија се регулира соодветната дозвола за престој.

Според германските прописи, од јуни 2024 година годишната квота за оваа програма изнесува најмногу 50.000 одобренија за сите шест земји заедно.

Важно е да се напомене дека регулативата не важи за сите професии. За регулираните занимања, како што се лекарите, постојат дополнителни услови за признавање на квалификациите и исполнување на професионалните стандарди.

Постојат и посебни услови за одредени категории кандидати. На пример, лицата на возраст од 45 години и повеќе кои првпат аплицираат по оваа основа мора да исполнат дополнителен услов поврзан со минимална годишна заработка или соодветно пензиско осигурување.

Повеќе информации се достапни на официјалната страница на Германската сојузна агенција за вработување.

Словенија: Потребна е единствена дозвола за престој и работа

Словенија е една од традиционално популарните дестинации за македонските работници, особено поради географската близина, сличностите во јазикот и можностите за вработување во различни дејности.

Сепак, важно е да се направи разлика меѓу посебните билатерални договори што Словенија ги има со Србија и Босна и Херцеговина и постапката што важи за македонските државјани.

Македонија нема ист таков посебен режим на вработување со Словенија. За македонските граѓани важи општата постапка за државјани на земји надвор од Европската Унија.

За легално вработување е потребна единствена дозвола за престој и работа, која ги обединува двете права во една постапка.

Првиот чекор е пронаоѓање словенечки работодавач кој е подготвен да го вработи кандидатот.

Потоа се поднесува барање за единствена дозвола. Во постапката учествуваат надлежната административна единица и словенечката Служба за вработување.

Важно е кандидатите да знаат дека туристичкиот престој во Словенија не им дозволува да започнат со работа без соодветна дозвола.

Деталните информации се достапни на официјалната страница на словенечката Служба за вработување.

Хрватска: Работодавачот најчесто ја започнува постапката

Хрватска е уште една од земјите во кои македонските граѓани можат да најдат работа, особено во градежништвото, туризмот, угостителството, производството и другите услужни дејности.

Иако македонскиот пасош овозможува безвизен влез и краткорочен престој, за вработување е потребна дозвола за престој и работа.

Постапката најчесто започнува со пронаоѓање хрватски работодавач кој сака да вработи странски работник.

Во зависност од занимањето, работодавачот може да има обврска претходно да побара тестирање на пазарот на трудот преку Хрватската служба за вработување.

Со ова се проверува дали на домашниот пазар постојат соодветни кандидати за конкретното работно место.

Кај дефицитарните занимања, како и кај одредени други категории вработување, постојат законски исклучоци од оваа обврска.

По исполнувањето на потребните услови, се поднесува барање за дозвола за престој и работа до надлежната полициска управа или полициска станица.

Особено е важно работниците да знаат дека дозволата е поврзана со конкретното работно место и работодавачот за кој е издадена. Не треба да започнуваат работа кај друг работодавач без претходно да ги исполнат законските услови за промена.

Повеќе информации се достапни на официјалната страница на Министерството за внатрешни работи на Хрватска.

Чешка: Вработување преку таканаречената Employee Card

Чешка е уште една можност за македонските граѓани кои сакаат да работат во Европската Унија.

За подолгорочно вработување се користи таканаречената Employee Card, односно картичка за вработување, која истовремено овозможува престој и работа во земјата.

Оваа дозвола се издава за конкретно работно место кое е евидентирано во централната база на слободни работни места достапни за странски работници.

Тоа значи дека кандидатот најпрво треба да најде работодавач и соодветно работно место, а потоа да ја подготви потребната документација и да поднесе барање.

Меѓу документите што може да бидат потребни се:

  • Важечки пасош.
  • Договор за работа или соодветен претходен договор за вработување.
  • Доказ за обезбедено сместување.
  • Податоци за конкретното работно место.
  • Доказ за стручна квалификација, кога тоа е потребно.
  • Документи за кривична и казнена евиденција, согласно барањата за македонските апликанти.

Според официјалните информации на Амбасадата на Чешка во Скопје, вообичаениот рок за обработка на барањето е 60 дена, односно 90 дена во посложени случаи.

Важно е и тоа што за поднесување барање се применуваат квоти и посебни правила за закажување термин во чешката амбасада во Скопје.

Повеќе информации за условите и потребните документи се достапни на официјалната страница на Амбасадата на Чешка во Скопје.

Може ли да се замине во странство и да се бара работа без претходен договор?

Ова е едно од најчестите прашања кај граѓаните кои размислуваат за преселување и вработување во странство.

Во најголем дел од случаите, за добивање стандардна дозвола за работа потребно е претходно да се пронајде работодавач.

Сепак, постојат и посебни можности за одредени категории кандидати.

Еден пример е германската Chancenkarte, односно „Картичка за шанси“, која им овозможува на одредени квалификувани работници да дојдат во Германија и да бараат работа.

За добивање на оваа картичка постојат посебни услови поврзани со образованието, стручните квалификации, познавањето јазици, бодовниот систем и финансиските средства за издржување за време на престојот.

Оваа можност не е наменета за секого и не значи дека секој македонски државјанин може да замине во Германија без претходно исполнување на условите.

Исто така, важно е да се знае дека туристичкиот престој не може да се користи како замена за дозвола за работа.

Кои документи е добро да се подготват пред заминување?

Иако документацијата се разликува од држава до држава, македонските граѓани кои планираат вработување во странство вообичаено треба да подготват:

  • Важечки биометриски пасош.
  • Биографија (CV), по можност на јазикот на државата во која бараат работа.
  • Диплома или сертификати за завршено образование, кога се потребни.
  • Документи со кои се потврдува работното искуство.
  • Договор за работа или конкретна понуда од работодавач.
  • Доказ за сместување, доколку се бара.
  • Уверение за неосудуваност или други документи, кога се пропишани.
  • Официјални преводи на документите, доколку тоа го бараат надлежните институции.

За одредени професии, особено во здравството, образованието и другите регулирани дејности, може да биде неопходно признавање на квалификациите пред започнување со работа.

Што е најважно да се провери пред заминување од Македонија?

Можностите за вработување во Европа зависат од државата, занимањето, образованието и работното искуство на кандидатот.

Германија нуди посебна можност преку Регулативата за Западен Балкан, која ги опфаќа и македонските граѓани. Словенија применува единствена дозвола за престој и работа, Хрватска има систем на дозволи поврзани со работното место и работодавачот, додека Чешка го користи системот на картички за вработување.

Најважно е пред заминување да се провери дали понудата за работа е вистинска, кој ја започнува постапката за добивање дозвола, колку трае процедурата и дали вработувањето е одобрено пред започнување со работа.

Работниците треба да бидат внимателни и со посредниците за вработување, да ги проверат условите во договорот и да не плаќаат за сомнителни ветувања за сигурна работна дозвола.

Македонскиот пасош овозможува полесно патување низ голем дел од Европа, но правото на работа е посебно прашање и зависи од законите на секоја држава.

Затоа, туристичкиот влез, договорот за работа и одобрената дозвола за престој и работа не се исто нешто.