МакедонијаСветот на работникот

Дали работодавачот смее да ве отпушти затоа што сте бремена? Што гарантира Законот за работните односи?

Бременоста, раѓањето и родителството не смеат да бидат причина за дискриминација на работното место. Работодавачите немаат право да ги ставаат работничките во понеповолна положба поради бременост, користење породилно отсуство или остварување на родителските права. Законската заштита важи без оглед на времетраењето и видот на работниот однос.

Бременоста треба да биде период во кој работничката може да ги остварува своите права и да ја добие потребната заштита, а не причина за страв дека ќе го изгуби работното место.

Сепак, во практиката се појавуваат ситуации во кои работничките се соочуваат со неповолен третман откако ќе ја соопштат бременоста, ќе побараат користење на своите законски права или ќе се вратат на работа по породилното отсуство.

Некои се соочуваат со притисоци да ја напуштат компанијата, други не добиваат можност за напредување, а има и случаи во кои работодавачите одлучуваат да не им ги продолжат договорите за вработување.

Законот за работните односи предвидува посебна заштита од ваков вид дискриминација.

Што предвидува Законот за работните односи?

Членот 9-б од Законот за работните односи ја регулира заштитата од дискриминација на работничките по основ на бременост, раѓање и родителство.

Според оваа одредба, забранети се сите облици на дискриминација по овие основи, без оглед на времетраењето и видот на работниот однос заснован согласно со закон.

Забраната се однесува на:

  • Пристапот до вработување;
  • Условите за работа;
  • Сите права од работниот однос;
  • Откажувањето на договорот за вработување.

Ова значи дека работодавачот не смее да донесе неповолна одлука за работничката затоа што е бремена, затоа што родила или затоа што ги користи правата што произлегуваат од родителството.

Може ли работодавачот да отпушти работничка затоа што е бремена?

Не. Откажувањето на договорот за вработување поради бременост претставува забранета дискриминација.

Работодавачот не смее да ја користи бременоста како причина за престанок на работниот однос, ниту да врши притисок врз работничката да даде отказ поради нејзината состојба.

Сепак, важно е да се направи разлика меѓу отказ поради бременост и престанок на работен однос по друга законски дозволена основа. Не секој престанок на договорот во периодот на бременост автоматски претставува дискриминација. Одлучувачки се причините и околностите под кои е донесена одлуката.

Дали работодавачот може да не го продолжи договорот на определено време?

Ова е особено важно прашање за работничките кои се вработени со договор на определено време.

Фактот дека работничката има договор на определено време не значи дека има помала заштита од дискриминација.

Членот 9-б јасно предвидува дека забраната важи без оглед на времетраењето и видот на работниот однос.

Тоа значи дека работодавачот не смее да ја користи бременоста како причина за непродолжување на договорот.

Но, истекувањето на договорот на определено време и непродолжувањето на договорот не се автоматски незаконски само затоа што работничката е бремена. Потребно е да се утврди дали одлуката е поврзана со бременоста или станува збор за реални и објективни причини.

Токму затоа, ова прашање е особено важно за работничките кои се наоѓаат во понесигурни форми на вработување.

Дали работничката може да биде дискриминирана при унапредување или исплата на плата?

Заштитата не се однесува само на отказите.

Работодавачот не смее да ја стави работничката во понеповолна положба при остварувањето на другите права од работниот однос поради бременост, раѓање или родителство.

На пример, дискриминација може да постои доколку работничка не биде земена предвид за унапредување затоа што е бремена или затоа што користи породилно отсуство.

Исто така, не смее да ѝ се ускратат можностите за професионално усовршување или други права од работниот однос поради користење на законски загарантирано отсуство.

Работничките не треба да бидат казнувани во професионалниот развој затоа што станале мајки или затоа што ги исполнуваат своите родителски обврски.

Кој треба да докаже дека немало дискриминација?

Законот предвидува посебно правило за товарот на докажување во случаите на дискриминација поради бременост, раѓање и родителство.

Според членот 11 став 4 од Законот за работните односи, во случај на спор кога е постапено спротивно на членот 9-б, товарот на докажување паѓа на работодавачот.

Тоа значи дека доколку работничката во спор изнесе факти кои укажуваат на дискриминација, работодавачот треба да докаже дека не постапил дискриминаторски.

Ова е значајна законска гаранција за работничките кои сметаат дека нивните права биле повредени поради бременост или користење права од родителството.

Што може да направи работничката ако смета дека е дискриминирана?

Доколку работничката смета дека е изложена на дискриминација, важно е да ги зачува доказите за постапувањето на работодавачот.

Тоа може да бидат:

  • Договорот за вработување и евентуалните анекси;
  • Одлуки за престанок на работниот однос;
  • Електронска пошта и писмена комуникација со работодавачот;
  • Пораки со кои се врши притисок за напуштање на работното место;
  • Документи поврзани со унапредување или промена на работните услови;
  • Други докази кои укажуваат на поврзаност меѓу бременоста и неповолниот третман.

Работничката може да побара правна заштита согласно со Законот за работните односи и Законот за спречување и заштита од дискриминација.

Може да се обрати и до Комисијата за спречување и заштита од дискриминација, како и до Државниот инспекторат за труд, во зависност од природата на повредата.

Членот 10 од Законот за работните односи предвидува и право на надомест на штета согласно со Законот за облигационите односи.

Бременоста и родителството не смеат да бидат пречка за професионален развој

Заштитата на работничките поради бременост, раѓање и родителство не е само формална законска одредба. Таа претставува гаранција дека жените нема да бидат ставени во понеповолна положба поради остварувањето на своите семејни и родителски права.

Работодавачите имаат обврска да ги почитуваат законските права на работничките и да обезбедат еднаков третман во пристапот до вработување, условите за работа, професионалното напредување и престанокот на работниот однос.

Бременоста не смее да биде причина за губење на работното место, намалување на професионалните можности или притисок врз работничката да се откаже од своите права. Законот ја забранува дискриминацијата, а работничките имаат право да побараат заштита кога нивните права се повредени.

Извор: Закон за работните односи, членови 6, 9-б, 10 и 11; Закон за спречување и заштита од дискриминација.