Како да се заштитиме од лажните понуди за работа? Интервју со Трајанка Ќимова, специјалист за човечки ресурси

Лажните регрутери хараат низ социјалните мрежи, особено низ LinkedIn, барајќи нови жртви. За тоа која е нивната крајна цел и како да се заштитиме од нив, разговарав со Трајнка Ќимова, специјалист за човечки ресурси. На крајот, таа дава и примери во кои луѓе можат да бидат измамени.

Работник: Која им е целта на „регрутерите“ кои нудат лажни можности за работа?

Ќимова: Целите на овие лица или групи можат да се поделат во неколку категории, но најчесто се сведуваат на следниве:

а) Финансиска добивка преку директна измама

Овој тип лажни регрутери функционира на едноставен принцип: бараат пари однапред.
На пример, ветуваат: брза обработка на документи, административни трошоци, резервирање место на интервју, сертификат кој гарантира работа, процедура за странство.

Сите овие се лажни трошоци создадени со единствена цел – кандидатот да плати. Понекогаш сумите се мали за да изгледаат безопасни, а понекогаш значително високи, особено кога станува збор за работа во странство, каде кандидатите инвестираат затоа што веруваат дека ги очекува подобра заработка.

б) Прибирање лични податоци

Не сите измами имаат веднаш финансиски мотив. Некои регрутери се обидуваат да приберат: број на пасош, лични документи, адреса, телефонски броеви, број на банкарска сметка, семејни податоци.

Подоцна овие информации се злоупотребуваат за идентитетска измама или се продаваат на трети лица кои се занимаваат со нелегални активности.

в) Препродажба на работни места и „маржа“ во ланецот на посредници

Ова не секогаш изгледа како измама, но често функционира како експлоатативен модел. Во одредени сектори: транспорт, градежништво, услуги, има повеќе посредници во синџирот. Секој посредник става своја „маржа“. На крај, кандидатот плаќа повеќе отколку што може да си дозволи, а понудата често е нереална, непостоечка или многу полоша од првично презентираната.

г) Зошто ова функционира?

Поради еден многу важен психолошки фактор: луѓето се ранливи кога бараат работа.
Без разлика дали бараат: подобра плата, стабилност, шанса за напредок, можност во странство, или било каква работа за да обезбедат егзистенција, тие потпаѓаат под влијание на ветувања кои звучат како единствена можност.

Токму таа човечка ранливост надеж, потреба, страв и желба за подобар живот ги прави овие измами успешни.

Работник: Како луѓето можат да се заштитат од нив?

Ќимова: Заштитата не започнува со закон, туку со информираност. Најсилното оружје на кандидатите е знаењето за тоа како изгледа еден професионален HR процес.

а) Проверка на кредибилитетот на компанијата и огласот

Секогаш треба да се провери: официјалната веб-страница на компанијата, корпоративен LinkedIn профил, јавни огласи на платформи што се проверени и реномирани, дали контактираниот регрутер има корпоративен домен не Gmail, Hotmail, Yahoo.

Лажните регрутери најчесто користат лични профили или нови, непроверени страници.

б) Никогаш да не се плаќа за интервју, селекција или вработување

Ова е основно правило.
Ниту еден професионален HR процес нема да бара пари за: добивање работа, термини за интервју, сертификација, обука пред вработување освен доколку е одобрена – платена од компанијата.

HR не наплатува надеж.

в) Внимание на комуникацијата

Секој професионален регрутер: дава јасни информации, објаснува фази на процесот, испраќа официјални документи, го претставува работодавачот транспарентно.

Лажните регрутери избегнуваат конкретни информации, брзаат, вршат притисок или се обидуваат да создадат чувство на итност.

г) Барање писмена потврда

Секогаш може да се побара: опис на работата, име на компанијата, точна локација, фази на процесот, лице за контакт во компанијата.

д) Директно контактирање на работодавецот

Ова е најефикасниот начин да се разобличат сомнителни посредници. Доволно е директно да се контактира компанијата и да се праша: Дали навистина имате отворена ваква позиција? Во многу случаи компаниите први дознаваат дека некој се претставува во нивно име.

Работник: Дали можете да ни посочите примери на измамени луѓе од т.н. регрутери?

Ќимова: a) Измами со работа во странство (најчесто кај возачи, мајстори и услужни професии)

Постојат многу случаи каде кандидатите платиле за документи, дозволи или брза постапка.
Обично сценариото изгледа вака: регрутерот ветува сигурна работа, бара предуплата, комуницира само преку приватен профил, по уплатата престанува да одговара.

Луѓето остануваат со изгубени пари и без никаква официјална можност да го пријават случајот, бидејќи документите најчесто се неофицијални.

б) Позиции во Македонија со „надоместок за прием“

Имало случаи каде кандидати биле убедувани дека: ќе имаат предност ако платат, треба да купат „сертификат“ од одредена фирма, мораат да минат „обука“ што ја наплатува посредник.

Ова е директна злоупотреба на довербата, а неретко и соработка меѓу неколку посредници.

в) Лажни сертификати и дипломи

Некои регрутери нудат брзи, непостоечки или невалидни сертификати, уверувајќи дека со нив ќе се добие работа.
Ова е противзаконски и опасно, бидејќи: луѓето плаќаат за невалидни документи, создаваат погрешни очекувања, понекогаш дури и ризикуваат да бидат обвинети за носење фалсификуван документ.

г) Општа нехуманост и манипулација со надежта

Во многу индустрии, особено со повеќе посредници, кандидатите минуваат низ непотребни чекори, губат време, пари и нерви, а работата некогаш воопшто не постои.
Ова ги остава трајно разочарани и создава недоверба кон HR професијата целосно.

Проблемот со лажните регрутери е комплексен и чувствителен. Тој допира до човечката надеж, потреба и ранливост. Затоа е важно да се зборува отворено, не за да се посочи вина, туку за да се подигне свеста, да се заштитат луѓето и да се зачува достоинството на вистинските HR професионалци.

Достоинството на кандидатите не смее да биде на продажба.
HR процесот не е пазар — туку професионална и човечка одговорност.

Вистинскиот HR професионалец гради доверба, транспарентност и фер третман.
Вистинскиот HR никогаш не наплатува надеж — туку ја создава.