Кој одговара кога работата ќе му го наруши здравјето на работникот?

Преоптовареноста, повторливите движења, кревањето товар и несоодветните услови можат да придонесат за здравствени проблеми. Работодавачот има законска обврска да ги штити вработените, но утврдувањето дали конкретна повреда или болест е поврзана со работата може да биде сложено.

Работниците во производството, магацините, градежништвото, трговијата и здравството често се изложени на физички напор, долго стоење, кревање товар или повторување исти движења. Во канцелариите ризиците може да бидат поинакви: долго седење, несоодветно наместено работно место, недостиг од паузи и постојан притисок за исполнување рокови.

Здравствените тегоби понекогаш се појавуваат постепено, по месеци или години. Затоа, самата појава на болка или заболување додека лицето е вработено не докажува автоматски дека причината е работата. За процена се важни медицинските наоди, видот и траењето на работните оптоварувања, условите на работното место и други околности што можат да влијаат врз здравјето.

Кои се обврските на работодавачот?

Законот за безбедност и здравје при работа го обврзува работодавачот да обезбеди заштита од ризиците поврзани со работата, да ги проценува опасностите и да презема превентивни мерки. Работата и работната средина треба да се организираат имајќи ги предвид способностите на вработените. Ангажирањето надворешно овластено лице за стручни задачи од оваа област не го ослободува работодавачот од неговите законски одговорности. (Закон за безбедност и здравје при работа; измена од 2025 година)

Законот за работните односи предвидува дека работодавачот треба да ја надомести штетата што работникот ја претрпел при работа или во врска со работата, според општите правила за одговорност. Тоа не значи дека секој здравствен проблем автоматски дава право на надомест: во конкретниот случај треба да се утврдат штетата, нејзината поврзаност со работата и законските услови за одговорност. (Закон за работните односи, член 159)

Зошто е тешко да се докаже причината?

Кај повреда настаната во конкретен инцидент, како пад или повреда при кревање тежок предмет, обично може полесно да се утврди кога настанала. Кај хронични болки во грбот или други тегоби што се развиваат постепено, може да биде потешко да се утврди дали причината е работата, претходна повреда или комбинација од повеќе фактори.

Затоа е важно да се разликува повреда при работа од професионално заболување или здравствен проблем со друга причина. Медицинската процена и податоците за работните услови можат да помогнат да се утврди дали постои врска меѓу работата и последиците по здравјето.

Што може да направи работникот?

При појава на тегоби, работникот треба навреме да побара лекарски преглед и да му објасни на лекарот какви задачи извршува, колку долго е изложен на оптоварувањето и какви услови има на работното место. Корисно е да ја чува медицинската документација, како и евиденција за работните задачи, работното време, прекувремената работа и претходните пријави за проблеми.

Работникот треба веднаш да го извести работодавачот за опасност или инцидент што може да ја загрози безбедноста и здравјето. Законот предвидува и право да се одбие извршување работа ако постои непосредна опасност по здравјето или животот, а безбедносните мерки не се спроведени. За сомневање дека работодавачот не ги исполнува обврските, може да се поднесе иницијатива до Државниот инспекторат за труд, кој врши инспекциски надзор и ги евидентира пријавените повреди.

Превенцијата е важна за да се намали ризикот од повреди и долгорочни последици. Реално планирање на обемот на работа, соодветна опрема, безбедни работни постапки и навремено реагирање на здравствените тегоби се дел од заштитата на работниците.