Научници: Топлотните бранови предизвикуваат опасни „молњевити суши“

Топлотните бранови кои предизвикуваат нагли и разорни суши се шират сè побрзо низ светот, што покажува дека екстремните услови поттикнати од климатските промени можат опасно да се надоврзуваат еден на друг, покажува ново истражување.

Студија на јужнокорејски и австралиски научници открива дека двојниот удар од жештина и суша се засилува како што планетата се загрева. Особено загрижува фактот што најразорниот тип суши – оние што започнуваат по топлотен бран – се зголемува сè побрзо, пренесува Euronews.

Во текот на 1980-тите години ваквите екстремни појави годишно зафаќале околу 2,5 проценти од копнената површина на Земјата. До 2023 година, последната што ја анализирале истражувачите, тој процент пораснал на 16,7 проценти, додека десетгодишниот просек изнесува 7,9 проценти. Авторите на студијата наведуваат дека просекот веројатно дополнително се зголемил поради рекордната глобална жештина во 2024 година и речиси подеднакво топлата 2025 година.

Загрижувачко забрзување на промените

Во студијата објавена на 6 март во научното списание „Science Advances“, научниците наведуваат дека забрзаното темпо на промени е уште позагрижувачко од самите бројки.

Во првите две децении од анализираниот период, почнувајќи од 1980 година, ширењето на екстремите во кои топлината доаѓа прва постепено растело. Но, во последните 22 години стапката на раст е дури осум пати поголема.

Случаите во кои сушата се појавува прва, а потоа следува силна жештина, и понатаму се почести и исто така се во пораст. Сепак, истражувачите се фокусирале на сценаријата во кои топлината доаѓа прва, бидејќи тогаш сушите се многу поинтензивни, објаснува коавторот на студијата Санг-Вук Јех, климатолог од Универзитетот Ханјанг во Јужна Кореја.

Таквите услови доведуваат до таканаречени „молњевити суши“, кои се поразорни од вообичаените затоа што се појавуваат нагло и не оставаат време за подготовка, вели главниот автор Јонг-Јун Ким, климатолог од истиот универзитет. Овие суши настануваат кога потоплиот и „пожеден“ воздух извлекува повеќе влага од почвата, а нивната зачестеност расте во свет кој се загрева.

Опасна комбинација на климатски екстреми

„Студијата нагласува важен факт за климатските промени: најразорните последици често се резултат на комбинација од повеќе екстреми. Кога истовремено се појавуваат топлотни бранови, суша и ризик од пожари – како што беше случај со топлотниот бран во Русија во 2010 година или со пожарите во Австралија во 2019 и 2020 година – последиците можат нагло да се влошат“, вели климатологот Ендрју Вивер од Универзитетот Викторија во Британска Колумбија, кој не учествувал во истражувањето.

Според него, студијата покажува дека глобалното затоплување не само што ја зголемува веројатноста за топлотни бранови, туку го менува и начинот на кој топлината и сушата меѓусебно влијаат, со што дополнително се зголемуваат ризиците.

Како пример се наведува „топлотната купола“ на пацифичкиот северозапад во 2021 година, кога температурите достигнаа речиси 50°C во канадскиот град Литон, што доведе до брзо сушење на почвата и екстремни услови за пожари кои целосно ја уништија населбата. Други примери се топлотниот бран и сушата околу реката Јангце во Кина во 2022 година, како и рекордната жештина и суша во Амазонија во 2023 и 2024 година.

Најзагрозени региони и можна точка на пресврт

Истражувањето покажало дека најголем пораст на суши кои започнуваат со топлотен бран има во Јужна Америка, западна Канада, Алјаска, западниот дел на САД, како и во делови од централна и источна Африка.

Научниците забележале и можен „пресврт“ околу 2000 година, кога процесот значително се забрзал во ситуациите кога жештината претходи на сушата.

Климатологот Џенифер Френсис од Центарот за климатски истражувања „Woodwell“ смета дека оваа пресвртница „застрашувачки се совпаѓа“ со периодот на брзо загревање на Арктикот, губењето на морскиот мраз и намалувањето на пролетната снежна покривка на северната хемисфера.

Некои научници посочуваат и на силниот феномен Ел Нињо од 1997-1998 година како можен фактор што ги поттикнал овие промени. Сепак, експертите предупредуваат дека сè уште е тешко да се утврди дали станува збор за трајна промена во климатскиот систем.

Извор: Index.hr