Европа пред нова криза можеби полоша и од онаа со Ковид-19

Со оглед на тоа што војната во Иран се заканува да го наруши снабдувањето со енергија, Европа се соочува со шок во снабдувањето што би можел да го парализира производството, да ги приземји авионите, да ги зголеми цените на храната и трошоците за позајмување и повторно да ја разгори инфлацијата.

Додека последните танкери со фосилни горива од Персискиот Залив пловат кон европските пристаништа, лидерите се борат со обемот на кризата, пишува Политико.

„Ако војната продолжи, таа ќе биде товар за европската економија споредлив со пандемијата на Ковид или почетокот на војната во Украина“, рече германскиот канцелар Фридрих Мерц.

Италијанскиот министер за одбрана Гвидо Кросето предупреди дека конфликтот може да трае „со години“, додека претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, рече дека долгорочните последици би можеле да бидат над сè што во моментов може да се замисли.

Околу 20 проценти од светската нафта и гас минуваат низ Хормускиот Проток, кој Иран го затвори со закани за напади врз бродови. Американскиот претседател Доналд Трамп им порача на погодените земји: „Ќе мора да научите да се борите сами за себе. Тешкиот дел е завршен. Самите одете да ја земете вашата нафта“.

Нафтата и гасот се неопходни за транспорт, греење и целиот индустриски синџир, од храна и пластика до хемикалии и земјоделство. Затворањето на теснецот влијае и на снабдувањето со ѓубрива и хелиум, што е неопходно за производство на микрочипови. Влијанието во моментов е највидливо во порастот на цените на горивата, но и во ширењето на кризата на други производи.

Политико предупредува на сценарио што шефот на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, го нарече „најголемата закана за глобалната енергетска безбедност во историјата“.

Најголем ризик постои ако блокадата на теснецот потрае подолго време, што би довело до уште поголем раст на цените и подлабока економска криза.

„Ако теснецот остане затворен, практично нема алтернатива“, изјави аналитичарот Хомајун Фалакшахи.

Посебно погоден е воздушниот сообраќај, каде цените на горивото веќе се удвоени, што ги принудува авиокомпаниите да ги зголемуваат цените и да размислуваат за намалување на летовите.

„Индустријата не може да го апсорбира овој удар“, изјави директорот на Меѓународна асоцијација за воздушен транспорт, Вили Волш.

Кризата веќе се прелева и во индустријата, особено во хемискиот сектор, каде растат трошоците за енергија и суровини, што се одразува врз цените на производите.

Економистите предупредуваат и на ризик од стагфлација — комбинација од слаб економски раст и висока инфлација, што дополнително ќе го отежне закрепнувањето.

„Овој бран може да наликува на стагфлацијата од 1970-тите“, изјави европскиот комесар Валдис Домбровскис.

Европската економија веќе се очекува да забави, со раст од околу еден процент, додека инфлацијата би можела повторно да се зголеми, што би довело до повисоки каматни стапки и поскапи кредити.

Дури и во случај на брз крај на конфликтот, експертите предупредуваат дека последиците ќе траат најмалку една година.

„Дури и ако утре има мир, последиците ќе останат, бидејќи инфраструктурата е уништена и продолжува да се уништува“, изјави Фатих Бирол.

Европа, според проценките, има недели, а не месеци за подготовка пред кризата целосно да се почувствува во секојдневниот живот и економијата.