Четиридневна работна недела без намалување на платите: Кои европски земји веќе го испробаа овој модел?

Четиридневната работна недела со полно работно време од 32 часа, без намалување на платите, повторно е во фокусот на јавноста. Моделот веќе беше тестиран во неколку европски земји, а резултатите покажуваат дека пократкото работно време може да придонесе за подобра рамнотежа меѓу приватниот и професионалниот живот.

Студентската листа во Србија предлага воведување четиридневна работна недела, со задржување на постојните плати и полно работно време од 32 часа неделно.

„На работодавачите кои ќе се одлучат за ваков модел ќе им овозможиме да воведат четиридневна работна недела со полно работно време од 32 часа, без намалување на платите на вработените“, се наведува во нивната програма за работа и социјални прашања.

Идејата за скратување на работната недела веќе подолго време се разгледува во повеќе европски држави. Развојот на технологијата и промените на пазарот на трудот отвораат прашања дали традиционалниот модел од пет работни дена и осум часа дневно е сè уште неопходен.

Некои земји веќе спроведоа пилот-проекти, додека други имаат законски решенија што овозможуваат поголема флексибилност во организацијата на работното време.

Кои европски земји ја тестираа четиридневната работна недела?

Белгија – можност за четири работни дена

Белгија во 2022 година стана првата европска земја што законски им овозможи на вработените да ја организираат работната недела во четири дена.

Сепак, тоа не значи и намалување на вкупното работно време. Вработените и понатаму работат 40 часа неделно, но можат да ги распределат во четири работни дена.

Дополнително, беше воведено и правото на исклучување од работните обврски надвор од работното време. Вработените во компаниите со повеќе од 20 работници имаат можност да не одговараат на службени повици и пораки по завршувањето на работниот ден.

Целта е да се намалат стресот и незадоволството кај вработените.

Германија – позитивни резултати од пилот-проектот

Германија во периодот од 2023 до 2024 година спроведе шестмесечен пилот-проект во кој учествуваа 41 организација.

Резултатите беа охрабрувачки: дури 73 отсто од компаниите изразиле желба да продолжат со примена на овој модел.

Германија веќе има една од пократките просечни работни недели во светот, која изнесува околу 34 часа, што ја прави погодна за поширока примена на флексибилни модели на работа.

Исланд – пократко работно време без намалување на платите

Исланд спроведе експериментални програми во периодот од 2015 до 2019 година, кои донесоа значајни промени во организацијата на работата.

Вработените во јавниот сектор го намалија работното време од 40 на 35 до 36 часа неделно, без намалување на платите.

До 2022 година, повеќе од 51 отсто од работоспособното население преминало на четиридневна работна недела или на други форми на скратено работно време.

Според податоците наведени во анализата, промените придонеле за подобрување на благосостојбата на вработените и продуктивноста.

Данска – пократка работна недела и повеќе одмор

Данска официјално нема воведено четиридневна работна недела, но се издвојува по релативно краткото законски утврдено работно време, кое во просек изнесува 37 часа неделно.

Земјата е позната и по својата култура на живеење, позната како „хиге“ (hygge), која подразбира удобност, пријатност и благосостојба.

Дополнително, данското законодавство им овозможува на вработените до пет недели платен годишен одмор, што придонесува за подобра рамнотежа меѓу работата и приватниот живот.

Шпанија – експеримент со четири слободни понеделници

Во 2023 година, шпанскиот град Валенсија спроведе пилот-проект во кој празниците беа стратешки распоредени за да се овозможат четири последователни слободни понеделници.

На овој начин, практично беше тестирана четиридневна работна недела за околу 360.000 работници.

Беше покренат и тригодишен пробен проект вреден 50 милиони евра, чија цел беше да ги поттикне компаниите да го прифатат овој модел.

Иако сè уште нема национална одлука за воведување четиридневна работна недела, дел од шпанските компании веќе го применуваат овој начин на работа.

Холандија – најкратка просечна работна недела

Холандија е меѓу водечките земји кога станува збор за флексибилноста на пазарот на трудот.

Просечната работна недела во земјата изнесува околу 29 часа, што е поврзано и со големиот број вработени кои работат со скратено работно време.

Законодавството им овозможува на работниците да побараат промена на работното време, освен во случаи кога работодавачот има сериозни деловни причини да го одбие барањето.

Обединето Кралство – еден од најголемите пилот-проекти во светот

Во 2022 година, Обединетото Кралство спроведе еден од најголемите експерименти со четиридневна работна недела во светот.

Во проектот учествуваа повеќе од 60 компании и речиси 3.000 вработени.

Основниот принцип беше вработените да добиваат целосна плата за 80 отсто од вообичаеното работно време, под услов да се задржат 100 отсто од продуктивноста.

Резултатите беа позитивни, а голем дел од компаниите учеснички одлучија трајно да го задржат овој модел.

Искуството покажа дека четиридневната работна недела може да функционира во различни дејности – од угостителството до технолошкиот сектор.

Што друго предлага Студентската листа за работничките права?

Покрај четиридневната работна недела, програмата на Студентската листа содржи и низа предлози за промени во работното и социјалното законодавство во Србија.

Меѓу нив се:

• По 12 месеци работа да се склучува договор на неопределено време.
• Да се воведат регрес за годишен одмор и надоместок за топол оброк.
• Максималното времетраење на договорите на определено време да биде 12 месеци.
• Да се зголеми заштитата на сезонските и платформските работници.
• Да се објавуваат распони на плати во огласите за вработување.
• Да се обезбедат повисоки додатоци за работа во недела, за празници, ноќе и прекувремено.

Предложени се и дополнителни права за родителите. За мајките се предвидува породилно отсуство без оглед на видот на договорот за работа, додека за татковците се предлага тримесечно отсуство по раѓањето на детето.

Во програмата се опфатени и промени во пензискиот систем, зголемување на социјалната помош и дополнителна поддршка за пензионерите со најниски примања.

Четиридневната работна недела, сепак, останува еден од најинтересните предлози во дебатата за иднината на пазарот на трудот, особено во услови кога сè повеќе се поставува прашањето дали продуктивноста мора да се мери според бројот на часови поминати на работното место.

Извор: Eupravo zato