Кои работници можат порано да се пензионираат? За одредени професии се признава стаж со зголемено траење

Работниците кои работат во особено тешки, опасни и штетни услови можат да остварат право на пензиски стаж со зголемено траење. Но, кои професии се опфатени и дали ова право важи и во Македонија?

Одредени категории работници, поради специфичните услови во кои работат, можат да остварат право на пензиски стаж што се пресметува со зголемено траење. Тоа значи дека времето поминато на конкретно работно место може да се вреднува повеќе од реално одработеното време, што може да влијае врз исполнувањето на условите за пензионирање.

Ваквиот стаж, познат како бенефициран работен стаж, е наменет за вработените кои работат во особено тешки, опасни и по здравјето штетни услови, како и за оние чии професии бараат посебни физички и психички способности.

Меѓу професиите и работните места што во одредени држави можат да бидат опфатени со ваков режим се одредени работни места во рударството, металургијата, енергетиката, хемиската индустрија, здравството и сообраќајот. Посебни правила може да важат и за припадниците на полицијата, војската и други служби.

Сепак, правото не произлегува автоматски од професијата или од фактот дека некој работи во рудник, фабрика или болница. Одлучувачки се конкретното работно место, условите за работа и законските прописи што ја уредуваат оваа област.

Како се пресметува стажот со зголемено траење?

Висината на зголемувањето зависи од работното место и од степенот на зголемување утврден со прописите.

Во системите во кои се применува ваков начин на пресметка, 12 месеци ефективно поминати на одредено работно место може да се сметаат како 14, 15 или 16 месеци пензиски стаж.

На пример, ако една година работа се пресметува како 15 месеци стаж, за четири години ефективна работа на тоа работно место работникот би остварил пет години пензиски стаж.

Ова, сепак, не значи дека секој работник автоматски може да се пензионира порано за истиот број години. За остварување право на пензија мора да бидат исполнети и останатите законски услови, вклучително и оние што се однесуваат на возраста и пензискиот стаж.

Кои работни места можат да бидат опфатени?

Во зависност од законската регулатива во секоја држава, стажот со зголемено траење може да се однесува на одредени работни места во неколку сектори:

• Рударство: работни места во рудниците и во рударските истражувања, изложени на особено тешки и ризични услови.
• Металургија: одредени работни места во железарниците, леарниците и другите металуршки капацитети.
• Енергетика: специфични работни места во енергетските постројки и при одржување на опремата.
• Хемиска и петрохемиска индустрија: работни места со зголемени ризици и штетни влијанија.
• Здравство: одредени работни места во итната медицинска помош и транспортот на пациенти.
• Сообраќај и индустрија: работни места што ги исполнуваат пропишаните услови за признавање стаж со зголемено траење.
• Безбедносни служби: одредени категории припадници на полицијата, војската и други служби, согласно посебните законски правила.

Наведените примери не значат дека сите вработени во овие сектори имаат право на ваков стаж. Правото се утврдува според конкретното работно место и важечката регулатива.

Каква е состојбата во Македонија?

Во Македонија, прашањето за пензискиот стаж, условите за пензионирање и правата на осигурениците се уредуваат со домашните прописи за пензиското и инвалидското осигурување.

Затоа, правилата што важат во Србија не треба автоматски да се применуваат и кај нас. Списокот на опфатени работни места, условите за признавање стаж со зголемено траење и начинот на пресметка мора да се утврдат според македонското законодавство.

Работниците кои сметаат дека нивното работно место ги исполнува условите за посебен третман на пензискиот стаж треба да проверат дали за нивната категорија постои соодветна законска основа и дали периодите на осигурување се правилно евидентирани.

За конкретни информации, вработените можат да се обратат до Фондот на пензиското и инвалидското осигурување на Македонија (ПИОМ), кој може да им даде информации за евидентираниот стаж и применливите услови.

Зошто е важно правилно да се евидентира стажот?

За работниците кои со години работат во тешки или ризични услови, правилната евиденција на пензискиот стаж може да има значително влијание врз идните пензиски права.

Затоа, важно е навреме да се провери дали стажот е правилно евидентиран, дали се уплатени придонесите и дали постои законска можност за признавање стаж со зголемено траење.

Можноста за порано пензионирање не зависи само од занимањето, туку и од законските услови, признатиот стаж и конкретниот статус на осигуреникот.