Компаниите ги принудуваат работниците да користат вештачка интелигенција – експертите предупредуваат дека тоа може да има спротивен ефект

Сè повеќе компании бараат од своите вработени да користат алатки со вештачка интелигенција (AI), а во некои случаи нивната употреба станува услов за напредување во кариерата. Сепак, експертите предупредуваат дека претераниот притисок врз работниците може да доведе до спротивен резултат – наместо поголема продуктивност, да создаде отпор и површно користење на технологијата.

Трендот не е нов. Извршната директорка на Accenture, Џули Свит, во септември 2025 година изјави дека компанијата планира да ги отпушта вработените кои не можат да се преквалификуваат и да ги приспособат своите вештини на вештачката интелигенција.

На почетокот на 2026 година, од вработените на високи позиции во компанијата било побарано „редовно усвојување“ на AI алатките како еден од условите за напредување. Во исто време, и во компании како Google и Meta употребата на вештачка интелигенција почнала да се вклучува во проценката на работната успешност.

Според извештај на Gallup објавен во јули 2026 година, дури 47 отсто од вработените во САД изјавиле дека нивната организација интегрирала AI технологија во работењето. Тоа е раст од 41 отсто во првиот квартал од годината.

Но, само 25 отсто од овие работници велат дека компанијата им презентирала јасен план за тоа како вештачката интелигенција ќе биде интегрирана во нивната секојдневна работа.

„Користење само за да се штиклира кутијата“

Ксенија Вејд, консултантка за управување со промени и поранешна вработена во Accenture, смета дека е разбирливо зошто компаниите вршат притисок за поголема употреба на AI.

„Тие трошат многу пари на алатка што ја воведуваат и сакаат да видат некакви придобивки од неа“, објаснува таа.

Сепак, притисокот може да доведе до таканаречено „checkbox adoption“ – работниците користат AI само затоа што тоа го бара компанијата.

Во таков случај, вработениот може формално да ја користи технологијата, но без таа навистина да стане дел од неговиот работен процес или да му помогне да биде поефикасен.

На тој начин компаниите ризикуваат да не ги добијат очекуваните придобивки од инвестициите во вештачка интелигенција.

Експертите издвојуваат три начини на кои компаниите можат да го избегнат овој проблем.

1. Работниците сами да одлучуваат кога AI им е потребна

Компаниите не треба да бараат од вработените да користат вештачка интелигенција за секоја задача.

Според Бенџамин Шилер, професор по економија на Универзитетот Брандејс, работниците треба да имаат можност да кажат каде AI може да биде корисна, а каде не.

Токму луѓето кои секојдневно ја извршуваат работата најдобро можат да проценат дали одредена AI алатка навистина им заштедува време или, напротив, им ја отежнува работата.

Ранџит Бава, главен директор за технологија и вложувања во Deloitte, исто така смета дека работниците треба да имаат автономија при одлучувањето кога да користат AI.

Тој наведува пример со софтверски програмери во Deloitte кои одлучиле да не користат AI за одредени програмерски задачи затоа што сметале дека така имаат поголема контрола врз кодот.

Според експертите, ваквите одлуки не би биле можни доколку компанијата едноставно наложи AI да се користи за секоја задача.

2. Јасната комуникација е клучна

Воведувањето на AI може да создаде страв кај работниците, особено кога не знаат како новата технологија ќе влијае врз нивните работни места.

Истражување на Reuters објавено во јуни покажало дека 53 отсто од Американците стравуваат дека вештачката интелигенција би можела да ги остави без работа нив или некого од нивното домаќинство.

Кога компаниите не објаснуваат јасно што ќе значи AI за вработените, неизвесноста може да предизвика дополнителен стрес и анксиозност.

Денис Стол, раководител на применета психологија во Американската психолошка асоцијација, советува менаџерите отворено да разговараат со работниците за тоа како ќе изгледа интеграцијата на AI.

Тоа подразбира јасно дефинирање на очекувањата, навремено споделување информации и слушање на повратните реакции – вклучително и критиките и несогласувањата од страна на вработените.

И податоците на Gallup укажуваат дека комуникацијата има значење. Според нивниот извештај од јули 2026 година, вработените во организации кои имаат јасен план за интеграција на AI биле 15 отсто поангажирани од оние кои работеле во компании без таков план.

Затоа, работодавачите треба да покажат како конкретно AI може да им помогне на работниците – на пример, со намалување на административните и повторливите задачи или преку можности за стекнување нови вештини.

„Компаниите треба да разберат дека усвојувањето на AI не е само технолошки проект, туку и проект што ги вклучува луѓето“, вели Вејд.

3. Да има простор за учење и грешки

Еден од најважните услови за успешно воведување на AI е работниците да се чувствуваат психолошки безбедно додека учат да ја користат технологијата.

Тоа значи дека вработените треба да знаат дека нема да бидат казнети доколку направат грешка додека учат.

Доколку постои страв од санкции или лоша оценка, работниците можат да избегнуваат експериментирање со новите алатки, а со тоа и да се намали можноста за иновации.

Според Вејд, кога ќе се случи грешка, менаџментот треба да ја третира како можност за учење, а не автоматски како неуспех.

Таа предлага компаниите дури и да одвојуваат пет до десет минути на крајот од редовните состаноци за вработените отворено да разговараат за тоа што им функционира со AI, а што не.

Таквиот простор може да им помогне на работниците полесно да ги споделуваат проблемите, да бараат помош и да се чувствуваат посигурно кога експериментираат со новите технологии.

Не е доволно само да се користи AI

Сè поголемата употреба на вештачката интелигенција на работното место не значи автоматски и поголема продуктивност.

Ако компаниите ја претворат употребата на AI во обврска која работниците мора формално да ја исполнат, постои ризик технологијата да се користи само за да се задоволат интерните правила.

Експертите затоа советуваат фокусот да биде ставен на тоа како AI може реално да им помогне на работниците, а не само на тоа колку често ја користат.

Наместо „мора да користиш AI“, поефикасен пристап би бил: „Еве ги алатките – процени каде можат да ти ја олеснат работата, а ние ќе ти помогнеме да научиш како правилно да ги користиш.“

Извор: CNBC Make It