Современата невронаука повторно ја открива идејата што Фројд ја изнел пред повеќе од 130 години
Што ако Сигмунд Фројд уште пред повеќе од 130 години бил на добар пат да објасни нешто што современата невронаука дури сега почнува да го разбира?
Ново истражување тврди дека водечката современа теорија за функционирањето на мозокот – според која тој постојано предвидува што ќе се случи – во голема мера се совпаѓа со идеите што психоанализата ги развива повеќе од еден век.
Фројд и современата невронаука – поблиски отколку што мислиме
Современата невронаука и психоанализата имаат многу повеќе заедничко отколку што вообичаено се претпоставува, покажува нова студија објавена во научното списание Entropy.
Авторите на трудот сметаат дека водечкиот современ модел за функционирањето на мозокот изненадувачки се совпаѓа со идеите на Фројд, кои психоаналитичарите ги развиваат повеќе од еден век.
Според нив, поврзувањето на овие две перспективи може да придонесе за подлабоко и поцелосно разбирање на начинот на кој функционира човечкиот ум.
Во центарот на споредбата се наоѓа моделот „predictive processing“ (предиктивно процесирање), една од највлијателните теории во современата невронаука.
Според овој модел, мозокот постојано создава претпоставки за тоа што ќе се случи, а потоа ги коригира споредувајќи ги со информациите што ги добива преку сетилата.
Научниците сметаат дека токму овој континуиран процес ги обликува нашата перцепција, однесување и способноста за регулирање на емоциите.
Истражувачите Ерик Стенике, Бендик Ховет, Лајне Индревол Стенике и нивните колеги од Универзитетот во Осло тврдат дека оваа теорија речиси целосно се совпаѓа со долгогодишното психоаналитичко разбирање на начинот на кој луѓето го доживуваат и толкуваат светот.
„Психоанализата повеќе од 130 години развива психолошки теории за тоа како настануваат предвидувањата на субјективно ниво, додека когнитивната невронаука денес ги проучува на физиолошко ниво.“
Предвидувања, проекции и човечкото искуство
Авторите наведуваат дека невронауката и психоанализата, всушност, ги опишуваат истите основни ментални процеси, но од различни перспективи.
Додека невронауката се фокусира на биолошките и пресметковните механизми во мозокот, психоанализата истражува како човекот субјективно ги доживува тие процеси.
Како пример го наведуваат психоаналитичкиот концепт на проекција, кој според нив е многу близок до начинот на кој мозокот создава предвидувања.
„Кога на другите луѓе им припишуваме одредени особини, намери или чувства, нашиот мозок го обликува доживувањето на светот во согласност со веќе формираните очекувања“, објаснува Стенике.
Според истражувачите, претходните искуства со другите луѓе постепено ги формираат очекувањата што ги имаме од идните односи и ситуации.
Тоа, велат тие, одговара на невронаучката разлика помеѓу менувањето на сопствените предвидувања – односно перцептивното заклучување – и обидот светот да се прилагоди на тие предвидувања, процес познат како активно заклучување (active inference).
Како предвидувањата на мозокот се поврзани со менталните нарушувања?
Студијата укажува и на уште една важна сличност меѓу овие две области.
И предиктивната невронаука и психоаналитичката теорија го гледаат умот како систем што постојано тежнее кон стабилност и предвидливост, односно кон хомеостаза – состојба на психолошка рамнотежа.
Во моделот на предиктивниот мозок, оваа стабилност се постигнува преку намалување на неизвесноста. Мозокот постојано се обидува светот да го направи поразбирлив, потпирајќи се на веќе постоечките очекувања.
„Психоаналитичарите зборуваат за тенденцијата умот повторно да создава познати модели на односи, дури и кога тие не се најсоодветни на реалноста“, вели Стенике.
Според него, токму ова преклопување на двете дисциплини може да понуди нови објаснувања за појавата и одржувањето на менталните нарушувања.
„Упорните симптоми, како што се параноидните идеи или силниот внатрешен критички глас, можат да претставуваат стабилни, но многу нефлексибилни модели на предвидување.“
На пример, некои луѓе речиси автоматски очекуваат критика, отфрлање или непријателски став од другите, па речиси секоја ситуација ја толкуваат низ тој филтер, иако реалноста не ги потврдува тие очекувања.
Истражувачите сметаат дека ваквите длабоко вкоренети ментални модели опстојуваат токму затоа што го намалуваат чувството на неизвесност, иако истовремено го искривуваат начинот на кој личноста ја доживува реалноста.
Зошто психолошките промени бараат време?
Од оваа перспектива, и психоанализата и предиктивната невронаука помагаат да се разбере зошто трајните психолошки промени често бараат многу време.
„Двата модели покажуваат дека нашите очекувања за надворешниот свет не се зачувани само како свесни убедувања, туку и како процедурални спомени што се изразуваат преку начинот на кој градиме односи со другите.“
Стенике објаснува дека очекувањата не се складирани само како свесни мисли, туку и како длабоко вкоренети обрасци кои одредуваат како реагираме и комуницираме со луѓето.
„Затоа психотерапијата често се одвива преку односот меѓу терапевтот и пациентот. Новите искуства што се создаваат во тој однос можат постепено да ги променат вкоренетите модели на однесување и меѓучовечки односи.“
Кон поцелосно разбирање на човечкиот ум
Истражувачите заклучуваат дека предиктивната невронаука може да обезбеди биолошка основа за психоаналитичките теории, додека психоанализата може да ѝ помогне на невронауката подобро да разбере како луѓето ги доживуваат, толкуваат и изразуваат своите очекувања во секојдневниот живот и во односите со другите.
„Поврзувањето на овие две области може да отвори пат кон поцелосна психологија која подеднакво ги зема предвид невролошките механизми и субјективното искуство. На тој начин можеме научно потемелно да ја разбереме човечката субјективност.“
Извор: BIZLife