Зошто некои земји работата ја оданочуваат повеќе, а други помалку и што всушност претставува „даночниот клин“?
Колку навистина ви останува од платата откако државата ќе го земе својот дел? Одговорот во Европа драстично варира: додека во Германија и Франција речиси половина од трошокот за труд оди на даноци и придонеси, во Велика Британија тој удел е значително помал благодарение на поинаквиот пристап кон финансирањето на државата.
Уделот на трошоците за труд што се издвојува за даноци и придонеси низ Европа покажува големи разлики. Велика Британија е меѓу земјите со најниско оптоварување, но тој збирен показател често прикрива подлабоки разлики во начинот на кој се оданочува работата на континентот.
Даночното оптоварување на трудот пресудно влијае на тоа колку на вработените навистина им останува „во рака“, но тој товар не го носат само работниците. И работодавците имаат високи трошоци преку даноците на плати и придонесите за социјално осигурување.
Тука на сцена стапува таканаречениот даночен клин (tax wedge).
Што претставува „даночниот клин“?
Даночниот клин мери колкав дел од вкупните трошоци за труд оди кај државата преку даноци и придонеси, наместо кај вработениот како нето-плата. Тој опфаќа три компоненти:
- Данок на доход;
- Придонеси на вработените;
- Придонеси на работодавците.
Со други зборови, овој показател не покажува само колку работникот заработува „на хартија“, туку и дополнителниот трошок што работодавачот го сноси над бруто-платата.
Според извештајот на организацијата Tax Foundation за 2026 година (врз основа на податоци од 2025 година), даночниот клин во 28 европски земји се движи од 26,4% во Кипар до рекордни 50,8% во Белгија. Податоците се однесуваат на самец без деца со просечна плата, додека стапките варираат во зависност од семејната ситуација и висината на приходите.
Зошто Велика Британија има пониски даноци?
Разликите во оданочувањето главно го одразуваат начинот на кој државите ги финансираат јавните услуги и социјалните системи.
- Германија и Франција: Користат модели засновани на социјално осигурување. Здравството, пензиите и социјалните давања се финансираат првенствено преку задолжителни придонеси кои ги делат работодавците и вработените. Тоа го зголемува вкупното оптоварување. Германија има втор највисок даночен клин (46,6%), а Франција е веднаш зад неа (44,6%).
- Велика Британија: Таму даночниот клин изнесува 29,2%. Британската држава троши помал дел од БДП на јавни услуги во споредба со другите големи европски економии.
Интересен факт: Даночниот клин во Германија е за дури 59,4% повисок отколку во Велика Британија.
Британија значителен дел од јавната потрошувачка ја финансира преку дефицит, но и преку даноци како ДДВ и локални даноци на имот (council tax), што овозможува помало директно оданочување на платите.
Кој најмногу ја оданочува работата?
Белгија е единствената земја каде даночниот клин надминува 50%. Од друга страна, земји како Кипар, Малта, Велика Британија, Ирска, Хрватска и Грција имаат оптоварување помало од една третина. Просекот на ЕУ и Велика Британија изнесува 38,9%.
Важна е и структурата
Вкупната бројка на даночниот клин покажува колку државата зема, но не и кој го сноси товарот.
- Данска: Има највисока стапка на данок на доход (35,3%), но придонесите за социјално осигурување се речиси занемарливи (помалку од 1%).
- Романија: Придонесите на вработените се екстремно високи и достигнуваат 34,2%.
- Словачка: Придонесите на работодавците надминуваат 25%.
Швајцарија со најниско оптоварување во Европа
Според податоците на ОЕЦД, Швајцарија има најниско ниво на даночен клин во Европа, околу 23%. Една од главните причини за ова е силната конкуренција меѓу кантоните и општините при одредувањето на даночните стапки, што ги одржува давачките на ниско ниво.
