Европа губи по 500 милиони евра дневно, Брисел бара брза енергетска мобилизација

Европската Унија плаќа речиси 500 милиони евра дневно повеќе за увоз на фосилни горива поради кризата на Блискиот Исток, предупреди претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен на дебата во Европскиот парламент. Според неа, за само 60 дена конфликт, сметката на ЕУ за увоз на фосилни горива се зголемила за повеќе од 27 милијарди евра, без Унијата да добие дополнителна количина енергија.

Пораката од Брисел доаѓа во период на нов енергетски притисок врз европската економија, предизвикан од нестабилноста на Блискиот Исток, повисоките цени на нафтата и гасот и ризиците за пловидбата низ Ормускиот Теснец. Фон дер Лајен оцени дека ова е втора голема енергетска криза за Европа во помалку од четири години, по шокот што го предизвика руската агресија врз Украина и прекинот на зависноста од руски фосилни горива.

Според претседателката на Европската комисија, кризата повторно покажува дека Европа не може да остане прекумерно зависна од увезена енергија. Таа порача дека одговорот треба да биде забрзана електрификација на континентот, поголемо производство на домашна чиста енергија и користење на сите нискоемисиони извори, вклучително обновливи извори и нуклеарна енергија, со почитување на технолошката неутралност.

Енергетската ранливост на Унијата е видлива и во официјалните податоци на Европската комисија. Според иницијативата AccelerateEU, 57 проценти од енергијата што се троши во ЕУ доаѓа од увезени фосилни горива, а во 2025 година вредноста на увозот на фосилни горива изнесувала околу 340 милијарди евра. Од почетокот на кризата на Блискиот Исток, дополнителните трошоци за фосилни горива се мерат во десетици милијарди евра.

Брисел веќе реагираше со привремена рамка за државна помош, насочена кон секторите што се најизложени на растот на цените на горивата, струјата и ѓубривата. Новата рамка, позната како METSAF, ќе важи до 31 декември 2026 година и им овозможува на земјите-членки да обезбедат поддршка за земјоделството, рибарството, транспортот и енергетски интензивните индустрии.

Во дел од мерките е предвидено државите да можат да покријат дел од дополнителните трошоци за гориво, струја и ѓубрива, со поедноставени процедури за мали компании и со поголема флексибилност за индустриите што најсилно ги чувствуваат ценовните шокови. Европската комисија наведува дека целта е краткорочно да се заштитат најпогодените сектори, без да се напушти долгорочниот курс кон чиста енергија.

Фон дер Лајен го поврза енергетскиот одговор и со безбедносната политика на ЕУ. Според неа, трајна стабилизација на Блискиот Исток мора да вклучи целосна и трајна слобода на пловидба низ Ормускиот Теснец, кој е еден од најважните светски коридори за транспорт на нафта и гас. Секој застој во тој регион веднаш се пренесува врз цените, транспортот и индустриските трошоци во Европа.

Кризата ги погодува и земјите надвор од Унијата, особено економиите што зависат од увоз на горива, транспортни трошоци и европски пазар. За земји како Македонија, повисоките цени на енергенсите можат да се прелеат преку увозните цени, транспортот, храната, индустриското производство и инфлацијата, дури и кога кризата формално се случува надвор од регионот.

Европската комисија инсистира дека краткорочната помош мора да биде насочена и внимателно дизајнирана, за да не се повтори искуството од 2022 година, кога земјите-членки потрошија огромни суми за енергетска поддршка, но дел од мерките не беа доволно таргетирани. Пораката од Брисел е дека новата криза не треба да се решава само со субвенции, туку со побрз премин кон енергетски систем што помалку зависи од увозни фосилни горива.