Кажете што мислите без да се расправате — ова е ефикасна алатка за изразување незадоволство

Повеќето конфликти на работното место и тензиите во приватните односи не произлегуваат од содржината на пораката, туку од начинот на кој таа е кажана. Истата изјава може да звучи како помош, закана или нејасна забелешка, во зависност од стилот на комуникација што го користиме.

Препознавањето и разбирањето на тие стилови е клучно за несогласувањата да се решат навреме, наместо да прераснат во долготрајно незадоволство. Успешната комуникација не е вроден талент, туку вештина што секој може да ја научи, а нејзината основа е асертивноста – способност да се застапуваме себеси без да ги напаѓаме другите, пишува „Сајколоџи тудеј“.

Три стила на комуникација

Психолозите разликуваат три главни стила на комуникација, на кои често им се додава и четврти – пасивно-агресивниот стил. Секој од нив го одразува нашиот однос кон сопствените потреби во однос на потребите на соговорникот. Овие стилови можат да се замислат како спектар: едниот пристап е премногу попустлив, другиот премногу наметлив, а третиот претставува избалансирана средина.

Пасивната комуникација се одликува со попустливост. Нејзината главна цел е по секоја цена да се избегне конфликт. Лицето што комуницира пасивно ретко ги изразува своите потреби, чувства или мислења. Често користи фрази како „Сеедно ми е“ или „Како што сакаш ти“, занемарувајќи ги сопствените права и дозволувајќи другите да одлучуваат наместо него. Иако избегнувањето конфликт краткорочно изгледа како олеснување, долгорочно води до натрупување фрустрации, огорченост и чувство дека другите не ја ценат таа личност. На крајот, потиснатиот гнев може да прерасне во агресивно однесување.

Агресивната комуникација е обележана со наметливост. Нејзината цел е да се преземе контрола и да се победи во расправата, често на сметка на другата личност. Овој стил го карактеризираат повишен тон, прекинување на соговорникот, обвинување, закани, па дури и сарказам. Агресивните комуникатори своите потреби ги ставаат пред потребите на другите, без да ги почитуваат нивните граници и чувства. Таквиот пристап може да предизвика страв, одбранбен став или дополнително да го влоши конфликтот, трајно нарушувајќи ги односите. Соговорникот се чувствува нападнат и понижен, а проблемот останува нерешен.

Асертивната комуникација претставува избалансиран пристап. Нејзината цел е да се реши проблемот и да се постигне меѓусебно разбирање, со почитување и на себеси и на другите. Таа подразбира директно, јасно и искрено изразување на сопствените мисли, чувства и потреби, но на начин што не го омаловажува соговорникот. Тоа е единствениот стил што истовремено ги штити и односот и личниот интегритет. Истражувањата покажуваат дека асертивноста е поврзана со повисока самодоверба, поздрави меѓучовечки односи и подобро ментално здравје.

Ефикасна техника за искажување незадоволство

Најголемиот предизвик во тешките разговори е како да се изрази незадоволство без да се обвинува соговорникот. Токму во такви ситуации „Јас-пораките“ се исклучително ефикасна техника на асертивна комуникација.

Наместо реченицата да започне со „Ти…“, со што соговорникот директно се прозива и се поттикнува да заземе одбранбен став, фокусот се префрла на сопствените чувства. Така разговорот престанува да биде напад и станува повик за разбирање.

Ефикасната „Јас-порака“ следи едноставна формула од три или четири дела:

„Се чувствувам (емоција) кога ти (конкретно однесување), затоа што (како тоа влијае врз мене). Би сакал/сакала (конкретен предлог).“

Функционирањето на оваа техника најдобро се гледа преку ситуации што често доведуваат до конфликт.

Наместо: „Никогаш не ме слушаш!“ – што е обвинување и генерализација.

Асертивна порака:

„Се чувствувам неважно кога ме прекинуваш додека зборувам, затоа што ми се чини дека не те интересира тоа што имам да го кажам. Би сакала да ме сослушаш до крај.“

Оваа порака не ја осудува другата личност, туку опишува како нејзиното однесување влијае врз говорникот и нуди јасно решение.

Наместо: „Секогаш оставаш неред зад себе, толку си неуреден!“ – што претставува напад врз личноста.

Асертивна порака:

„Се чувствувам фрустрирано кога ќе видам садови во мијалникот откако уморна ќе се вратам од работа, затоа што тоа ми создава дополнителен стрес. Те молам, можеме ли да се договориме секој да ги измие своите садови?“

Фокусот е ставен на конкретното однесување – садовите во мијалникот – и на чувството на говорникот, а не на етикетирање на личноста.

Наместо: „Секогаш доцниш и воопшто не го почитуваш моето време!“ – што содржи обвинување и претпоставка за намерите на соговорникот.

Асертивна порака:

„Се чувствувам загрижено и донекаде непочитувано кога доцниш, а не ми јавуваш, затоа што не знам дали нешто се случило. Би ми значело само да ми испратиш порака ако видиш дека ќе доцниш.“

Важноста на невербалната комуникација

Начинот на кој ја изговараме пораката често е поважен од самите зборови. Истражувањето на бихевиоралниот психолог д-р Алберт Мехрабијан покажало дека во комуникацијата лице в лице дури 55 проценти од впечатокот го создава говорот на телото, 38 проценти тонот на гласот, а зборовите учествуваат со само седум проценти.

За да оставиме асертивен впечаток, важно е и телото да ја испраќа истата порака. Тоа значи исправено, но опуштено држење, одржување контакт со очите и отворен став, без прекрстени раце. Тонот на гласот треба да биде мирен, рамномерен и без агресивни или пасивни нијанси.

Усвојувањето на асертивниот стил на комуникација бара вежбање и трпение. На почетокот може да изгледа непријатно и неприродно, особено ако личноста е навикната на пасивност или агресија. Но секој обид е чекор напред.

Целта не е секогаш да го добиеме она што го сакаме, туку да се изразиме на искрен, автентичен и достоинствен начин. Така се поставуваат темелите за поздрави, поискрени и поисполнети односи во сите области од животот.