Кој треба да докаже дека имало дискриминација на работното место? Што вели законот?
Работникот кој смета дека бил дискриминиран не мора сам да го носи целиот товар на докажување во судската постапка. Законот за работните односи предвидува дека, доколку работникот изнесе факти кои укажуваат на дискриминација, работодавачот треба да докаже дека не постапил спротивно на законот. Работниците имаат и право да бараат надомест на штета доколку нивните права биле повредени.
Што се случува кога работник смета дека бил дискриминиран на работното место, но не располага со сите информации и документи со кои би можел да го докаже нееднаквиот третман?
На пример, работник смета дека не добил унапредување поради своето синдикално членство, кандидат за работа тврди дека бил одбиен поради возраста, а работничка смета дека добила отказ поради бременост.
Во ваквите ситуации се поставува едно важно прашање: кој треба да докаже дека имало, односно немало дискриминација?
Законот за работните односи предвидува посебни правила за товарот на докажување во случај на спор, со цел да им се овозможи на работниците и кандидатите за вработување да ја остварат правната заштита.
Што предвидува членот 11 од Законот за работните односи?
Членот 11 од Законот за работните односи го регулира товарот на докажување во случаите на дискриминација.
Според оваа одредба, доколку кандидатот за вработување или работникот во случај на спор изнесе факти дека работодавачот постапил спротивно на одредбите за забрана на дискриминација и вознемирување, товарот на докажување преминува на работодавачот.
Тоа значи дека работодавачот треба да докаже дека немало дискриминација, односно дека постапил во согласност со законот.
Ова правило се однесува на случаите опфатени со членовите 6 и 9 од Законот за работните односи, односно на дискриминацијата, вознемирувањето и половото вознемирување.
Сепак, важно е да се нагласи дека работникот не е ослободен од обврската да изнесе факти кои го поткрепуваат неговото тврдење. Самото незадоволство од одлуката на работодавачот не е доволно за автоматски да се префрли товарот на докажување.
Дали работникот мора да има конкретни докази?
Работникот кој смета дека бил дискриминиран треба да располага со факти и околности кои укажуваат на можен нееднаков третман.
На пример, доколку работник тврди дека не добил унапредување поради својата возраст, може да посочи кога се случила одлуката, кои биле критериумите за избор и дали постојат околности што укажуваат дека возраста влијаела врз одлуката.
Во зависност од конкретниот случај, важни можат да бидат:
- Огласи за вработување и критериуми за избор;
- Договори за вработување и анекси;
- Електронска пошта и писмена комуникација;
- Одлуки за унапредување или распоредување на друго работно место;
- Документи поврзани со исплатата на плата;
- Изјави од сведоци;
- Интерни правилници и други документи на работодавачот.
Овие материјали можат да помогнат во утврдувањето на околностите под кои дошло до спорниот третман.
Кој го носи товарот на докажување кај мобингот?
Законот прави посебна разлика кога станува збор за психичко вознемирување на работното место, односно мобинг.
Според членот 11 став 2 од Законот за работните односи, во случај на спор поради мобинг, товарот на докажување паѓа на поединецот или групата против кои е поведена постапката за вршење психичко вознемирување.
Тоа значи дека во овие случаи лицето или групата против кои е поведена постапката треба да докажат дека немало мобинг, односно дека различниот третман бил направен поради законски дозволените исклучоци.
Ова е важна разлика во однос на општото правило за дискриминација.
Законот предвидува и дополнителна заштита за работникот кој повел постапка за мобинг или сведочел во неа.
Според членот 11 став 3, поради поведувањето на постапката или сведочењето, работникот не смее да биде ставен во понеповолна положба.
Особено се забранува влошување на условите за работа преку намалување на заработувачката, преместување на друго работно место или спречување на напредувањето и стручното усовршување.
Што ако станува збор за дискриминација поради бременост?
Посебно правило постои и за работничките кои сметаат дека биле дискриминирани поради бременост, раѓање или родителство.
Членот 11 став 4 од Законот за работните односи предвидува дека во случај на спор кога е постапено спротивно на членот 9-б, товарот на докажување паѓа на работодавачот.
Ова е значајна законска гаранција за работничките кои се соочуваат со неповолен третман поради бременост или користење права што произлегуваат од раѓање и родителство.
На пример, доколку работничка тврди дека нејзиниот договор не бил продолжен поради бременоста и изнесе факти кои го поткрепуваат тоа тврдење, работодавачот треба да докаже дека не постапил дискриминаторски.
Работникот има право и на надомест на штета
Освен правилата за товарот на докажување, Законот за работните односи предвидува и право на надомест на штета.
Според членот 10, кандидатот за вработување или работникот кој бил дискриминиран има право да бара надомест на штета согласно со Законот за облигационите односи.
Тоа значи дека лицето кое претрпело штета поради дискриминација може да побара соодветна правна заштита и надоместување на штетата согласно со законските услови.
Дополнително, Законот за спречување и заштита од дискриминација во членот 36 предвидува дека со тужба може да се бара утврдување на дискриминацијата, забрана на дискриминаторското постапување, отстранување на последиците и надомест на материјална и нематеријална штета.
Што предвидува Законот за спречување и заштита од дискриминација?
Правилата за товарот на докажување не се содржани само во Законот за работните односи.
Законот за спречување и заштита од дискриминација во членот 38 предвидува дека странката која во судска постапка тврди дека ѝ било повредено правото на еднакво постапување треба да ги изнесе фактите и доказите кои го оправдуваат нејзиното тврдење.
Потоа, докажувањето дека немало дискриминација паѓа на товар на спротивната странка.
Ова правило не се применува во прекршочни и кривични постапки.
Со тоа се утврдува механизам за заштита во кој лицето кое тврди дека било дискриминирано треба да го поткрепи своето тврдење, додека другата страна треба да покаже дека не го повредила принципот на еднаков третман.
Зошто е важно работниците да ги познаваат овие одредби?
Многу работници се откажуваат од барањето правна заштита затоа што сметаат дека не можат да докажат што се случувало зад затворените врати на компанијата или дека работодавачот располага со многу повеќе информации и документи.
Токму затоа е важно да знаат дека законодавството предвидува посебни правила за товарот на докажување во споровите за дискриминација.
Тоа не значи дека секое тврдење за дискриминација автоматски ќе биде прифатено, ниту дека работодавачот однапред се смета за виновен. Секој случај се оценува врз основа на фактите, доказите и применливите законски одредби.
Работниците имаат право на еднаков третман, а кога сметаат дека тоа право им е повредено, имаат право да побараат правна заштита. Познавањето на правилата за товарот на докажување може да биде важен чекор во остварувањето на тие права.
Извори: Закон за работните односи, членови 10 и 11; Закон за спречување и заштита од дискриминација, членови 36 и 38.

