Работодавачот не смее да ве дискриминира поради возраста, полот или здравствената состојба: Што гарантира законот?

Дискриминацијата на работното место може да се појави уште при објавувањето на огласот за вработување, при изборот на кандидатите, но и подоцна – преку нееднаква плата, ограничени можности за напредување или понеповолни услови за работа. Законот за работните односи забранува вакво постапување и ги штити и кандидатите за вработување и веќе вработените лица.

Работодавачите во Македонија не смеат да ги ставаат кандидатите за вработување и работниците во нееднаква положба поради нивната возраст, пол, здравствена состојба, етничко потекло, религија, политичко убедување или други лични околности.

Ова е утврдено во членот 6 од Законот за работните односи, кој предвидува забрана за дискриминација во работните односи.

Заштитата не се однесува само на лицата кои веќе имаат засновано работен однос, туку и на оние кои аплицираат за одредено работно место. Тоа значи дека работодавачот има обврска да обезбеди еднаков третман уште во процесот на регрутирање и избор на кандидати.

Кои се основите поради кои е забранета дискриминацијата?

Според Законот за работните односи, работодавачот не смее да дискриминира кандидат или работник поради:

• Расно или етничко потекло;
• Боја на кожата;
• Пол;
• Возраст;
• Здравствена состојба или инвалидност;
• Религиозно, политичко или друго убедување;
• Членување во синдикат;
• Национално или социјално потекло;
• Семеен статус;
• Имотна состојба;
• Полова насоченост;
• Други лични околности.

Оваа забрана значи дека личните карактеристики на кандидатот не смеат да бидат причина за негово неоправдано исклучување од процесот на вработување или за понеповолен третман на работното место.

Дискриминацијата не завршува со добивањето на работното место

Законот предвидува еднакви можности и еднаков третман на жените и мажите во повеќе области од работниот однос.

Тоа се однесува на пристапот до вработување, можностите за унапредување, стручната и професионалната обука, условите за работа, еднаквата исплата за еднаква работа, отсуството од работа, работното време и престанокот на договорот за вработување.

Со други зборови, работникот не смее да биде ставен во понеповолна положба при распределбата на работните задачи, исплатата на платата, можностите за професионален развој или остварувањето на другите права од работниот однос поради некоја од законски заштитените лични околности.

Директна и индиректна дискриминација: Која е разликата?

Законот прави разлика меѓу директна и индиректна дискриминација.

Директна дискриминација постои кога едно лице поради одредена лична карактеристика е ставено или може да биде ставено во понеповолна положба во споредба со друго лице во слична ситуација.

На пример, доколку работодавач одбие кандидат за работа исклучиво затоа што е постар, а неговата возраст не е оправдан услов за конкретното работно место, може да станува збор за директна дискриминација.

Индиректна дискриминација, пак, постои кога на прв поглед неутрален критериум, правило или практика ги става лицата со одредено лично својство во понеповолна положба во однос на другите.

На пример, доколку работодавач воведе критериум за избор на кандидати кој не е неопходен за работата, но во пракса неоправдано исклучува одредена категорија лица, може да станува збор за индиректна дискриминација.

Каде сè е забранета дискриминацијата?

Членот 7 од Законот за работните односи предвидува дека забраната за дискриминација се однесува на повеќе аспекти од работниот однос.

Меѓу нив се:

• Условите за вработување и критериумите за избор на кандидати;
• Напредувањето во работата;
• Пристапот до стручно оспособување, преквалификација и доквалификација;
• Условите за работа и сите права од работниот однос, вклучувајќи ја и еднаквоста на платите;
• Откажувањето на договорот за вработување;
• Правата поврзани со членувањето и дејствувањето во синдикатите и другите професионални организации.

Особено важно е што законот ја забранува дискриминацијата и поради синдикалното членство. Работникот не смее да биде ставен во понеповолна положба само затоа што е член на синдикат или учествува во неговото дејствување.

Дали постојат исклучоци?

Законот предвидува и одредени исклучоци од забраната за дискриминација.

Според членот 8, разликата во третманот не се смета за дискриминација кога природата на работата или условите под кои таа се врши се такви што одредена карактеристика претставува вистински и одлучувачки услов за извршување на работата.

Сепак, за тоа да биде оправдано, целта мора да биде легитимна, а условот соодветен и одмерен.

Законот исто така предвидува дека работниците на определено време не смеат да бидат третирани понеповолно од работниците на неопределено време само поради видот на договорот што го имаат склучено, освен кога различниот третман е оправдан од објективни причини.

Посебната законска заштита на одредени категории работници, како што се бремените жени, постарите работници, лицата со инвалидност и родителите, исто така не се смета за дискриминација.

Што може да направи работникот ако смета дека е дискриминиран?

Законот за работните односи предвидува дека кандидатот за вработување или работникот кој бил дискриминиран има право да бара надомест на штета согласно со Законот за облигационите односи.

Важна е и одредбата од членот 11, која го уредува товарот на докажување во случај на спор.

Доколку кандидатот или работникот изнесе факти кои укажуваат дека работодавачот постапил спротивно на забраната за дискриминација, товарот на докажување дека немало дискриминација преминува на работодавачот, согласно со условите утврдени во законот.

Тоа не значи дека секое незадоволство од одлуката на работодавачот автоматски претставува дискриминација. Потребно е да постојат факти што укажуваат на нееднаков третман поврзан со некоја од законски заштитените основи.

Забраната за дискриминација е едно од основните начела на работните односи. Таа има за цел да обезбеди секој кандидат да има еднаква можност да конкурира за работа, а секој работник да ги остварува своите права и професионално да напредува без да биде изложен на неоправдано нееднаков третман поради личните околности.

Извор: Закон за работните односи, членови 6, 7, 8, 10 и 11.