МакедонијаСветот на работникот

Навреди, понижувања и несакани коментари: Што претставува вознемирување на работното место?

Вознемирувањето на работното место не мора секогаш да вклучува физички контакт или отворени закани. Тоа може да се манифестира преку несакани коментари, понижување, навредливо однесување или постапки со сексуална конотација. Законот за работните односи забранува вознемирување и полово вознемирување и ги штити достоинството и интегритетот на работниците.

Работното место треба да биде средина во која секој вработен ќе може професионално да ги извршува своите задачи, без да биде изложен на навреди, понижување, несакани сексуални коментари или друго несоодветно однесување.

Сепак, во практиката не секогаш е лесно да се препознае кога однесувањето на колегата, претпоставениот или работодавачот ги преминува границите на професионалната комуникација и станува вознемирување.

Законот за работните односи во членот 9 јасно предвидува дека вознемирувањето и половото вознемирување се забранети и дека претставуваат форма на дискриминација.

Заштитата се однесува и на кандидатите за вработување и на лицата кои веќе имаат засновано работен однос.

Што претставува вознемирување на работното место?

Според членот 9 став 3 од Законот за работните односи, вознемирување е секое несакано однесување предизвикано од некоја од основите за дискриминација наведени во членот 6, кое има за цел или претставува повреда на достоинството на кандидатот за вработување или на работникот, а предизвикува страв или создава непријателско, понижувачко или навредливо однесување.

Тоа значи дека вознемирувањето не се однесува само на физичко однесување. Тоа може да се појави и преку зборови, коментари или постапки со кои се повредува достоинството на работникот поради неговите лични својства или околности.

На пример, постојано исмевање на работник поради неговото етничко потекло, религија, возраст или здравствена состојба може да претставува вознемирување.

Исто така, навредливи коментари поврзани со нечие политичко убедување или синдикално членство можат да бидат основа за ваков облик на дискриминација.

Важно е да се напомене дека не секој конфликт или несогласување меѓу колегите автоматски претставува вознемирување во смисла на членот 9. За да се утврди дали постои законска повреда, потребно е да се разгледаат природата на однесувањето, неговата поврзаност со дискриминаторска основа и последиците врз достоинството на лицето.

Што е полово вознемирување?

Законот посебно го регулира и половото вознемирување.

Според членот 9 став 4, полово вознемирување е секое вербално, невербално или физичко однесување од полов карактер кое има за цел или претставува повреда на достоинството на кандидатот за вработување или на работникот, а предизвикува страв или создава непријателско, понижувачко или навредливо однесување.

Овој облик на вознемирување може да се појави во различни ситуации во работната средина.

На пример:

  • Несакани коментари за изгледот или телото на колега или колешка;
  • Сексуално сугестивни шеги и забелешки;
  • Несакани пораки со сексуална содржина;
  • Несакани физички допири или приближувања од сексуална природа;
  • Невербални гестови и однесување со сексуална конотација;
  • Несакани предлози или барања со сексуална содржина.

Клучен е несаканиот карактер на однесувањето и неговата природа, како и тоа дали ги исполнува законските услови за повреда на достоинството.

Половото вознемирување не треба да се релативизира како шега, комплимент или дел од секојдневната комуникација доколку станува збор за несакано однесување кое ги повредува достоинството и личниот интегритет на работникот.

Дали вознемирувањето мора да се повторува?

Ова е едно од важните прашања кога станува збор за заштитата на работниците.

Кај вознемирувањето и половото вознемирување од членот 9 не е предвиден минимален период од шест месеци или задолжително повторување на однесувањето.

Тоа е важна разлика во однос на психичкото вознемирување на работното место, односно мобингот, кој е посебно регулиран со членот 9-а од Законот за работните односи.

Според оваа одредба, мобингот подразбира негативно однесување од поединец или група кое често се повторува, најмалку во период од шест месеци, и ги повредува достоинството, интегритетот, угледот и честа на работникот.

Затоа, не треба да се мешаат овие правни категории. Еднократен настан не мора да ги исполнува условите за мобинг, но зависно од околностите може да претставува полово вознемирување или друг облик на повреда на правата на работникот.

Кој може да врши вознемирување?

Вознемирувањето не мора да доаѓа исклучиво од претпоставениот или работодавачот.

Во работната средина, несоодветното однесување може да потекнува од колега, раководител или друго лице со кое работникот доаѓа во контакт во рамките на работата.

Законот за заштита од вознемирување на работно место посебно ги уредува психичкото и половото вознемирување, како и одговорностите на лицата вклучени во работниот процес.

Што може да направи работникот кој е изложен на вознемирување?

Работниците кои сметаат дека се изложени на вознемирување не треба да ги игнорираат случувањата, особено кога однесувањето се повторува или сериозно го нарушува нивното достоинство и чувството на сигурност.

Меѓу практичните чекори што можат да ги преземат се:

1. Да ги зачуваат доказите. Електронска пошта, пораки, фотографии, документи и други материјали можат да бидат важни при утврдувањето на околностите.

2. Да ги забележуваат случувањата. Датумите, местото, содржината на несаканото однесување и имињата на евентуалните сведоци можат да помогнат при понатамошна постапка.

3. Да побараат правна помош. Работниците можат да се обратат до синдикатот, правник или надлежна институција за да добијат информации за соодветната постапка и заштита.

4. Да ја користат законската постапка за заштита. Законот за заштита од вознемирување на работно место предвидува посебна постапка за заштита од психичко и полово вознемирување.

Особено важно е работниците да знаат дека постојат законски механизми за заштита и дека не мора сами да се справуваат со ваквите ситуации.

Вознемирувањето е повреда на достоинството, а не дел од работното секојдневие

Забраната за вознемирување и полово вознемирување е дел од пошироката законска заштита од дискриминација.

Работникот има право на работна средина во која неговото достоинство ќе биде почитувано, без разлика на неговиот пол, возраст, етничко потекло, религија или други лични околности.

Професионалните несогласувања и различните мислења се нормален дел од работниот процес. Но, навредувањето, понижувањето и несаканото однесување со сексуална конотација не треба да се оправдуваат како нормална работна атмосфера.

Почитувањето на достоинството на работникот не е прашање на добра волја на работодавачот, туку законска обврска.

Извор: Закон за работните односи, членови 6, 9 и 9-а; Закон за заштита од вознемирување на работно место.