Нов закон во Србија: Младите на пракса ќе добиваат најмалку 60 отсто од платата

Србија подготвува нов закон со кој за првпат би се уредила работната пракса за младите, со задолжителен договор, ментор, ограничено времетраење и паричен надоместок. Нацрт-законот во моментов се усогласува со Европската комисија, пишува „Блиц“.

Со години работната пракса во Србија беше своевидна сива зона. Младите по завршувањето на образованието често прифаќаа различни форми на стручно оспособување за да стекнат прво искуство, но неретко работеле без надоместок и јасна правна заштита.

Новиот Нацрт-закон за работна пракса треба да ја промени таквата практика. Целта е прецизно да се дефинира што претставува работната пракса, кои права ги има практикантот и кои обврски ги презема работодавачот.

Нацртот е поврзан со усогласувањето со европските стандарди во областа на работничките права, а процесот на усогласување со Европската комисија сè уште трае.

Што носи новиот закон за работна пракса?

Најважната промена е воведувањето договор за работна пракса.

Со договорот треба јасно да се дефинираат условите за ангажман, правата и обврските на практикантот и работодавачот. На тој начин би требало да се спречи младите да бидат ангажирани како практично бесплатна работна сила.

Работната пракса би се разликувала и од волонтирањето и од класичниот работен однос. Таа првенствено би била наменета за стекнување практични знаења и вештини кај работодавачот, со задолжително менторство.

Праксата би траела најмалку три, а најмногу шест месеци, со што би требало да се спречи младите со години да остануваат во различни форми на „пракса“ без можност за премин во работен однос.

Кој би можел да биде практикант?

Според нацртот, статус на практикант би имале младите кои имаат најмалку 15, а најмногу 30 години и немаат претходно работно искуство во занимањето за кое ја извршуваат праксата.

Работодавачот би морал да обезбеди ментор кој ќе ја следи работата на практикантот и ќе му помага да стекне конкретни знаења и компетенции.

По завршувањето на праксата предвидено е и издавање сертификат за стекнатите компетенции, што би требало да им го олесни на младите докажувањето на искуството при идното вработување.

Колку би била платена работната пракса?

Едно од најважните прашања во подготовката на законот беше висината на надоместокот.

По преговорите меѓу претставниците на државата, синдикатите, работодавачите и организациите на граѓанското општество, во нацртот е внесено решение според кое практикантот би требало да добива најмалку 60 отсто од нето основната плата за исто или слично работно место кај истиот работодавач.

Покрај надоместокот, предвидено е и плаќање придонеси за пензиско, инвалидско и здравствено осигурување.

Токму околу висината на надоместокот имало најмногу несогласувања. Синдикатите оцениле дека надоместокот треба да биде повисок, додека работодавачите укажувале на трошоците што би ги донеле новите правила, особено за малите и средните претпријатија.

Кровната организација на младите на Србија претходно се залагала за надоместок од 80 отсто од платата, но на крајот било прифатено решението од 60 отсто.

Зошто се воведува новиот закон?

Еден од главните проблеми што законот се обидува да го реши е таканаречениот маѓепсан круг на немање искуство.

Младите по завршувањето на образованието често не можат да најдат работа затоа што немаат искуство, а искуството не можат да го стекнат без првиот ангажман.

Уредената работна пракса би требало да послужи како мост меѓу образованието и првото вработување.

Идејата е младите во ограничен период да стекнат конкретни знаења, да работат со ментор и да добијат доказ за стекнатите компетенции, наместо со години да остануваат во статус на практиканти.

Што нема да смее да прави работодавачот?

Ако законот биде усвоен во предложената форма, работодавачот нема да може да ангажира практикант надвор од пропишаните правила.

Тоа значи дека за работната пракса ќе мора да постои соодветен договор, а практикантот ќе има право на пропишан паричен надоместок и соодветна заштита.

Предвидени се и парични казни.

За работодавачите кои ќе ангажираат практикант без договор или без надоместок е предвидена казна од 10.000 до 300.000 динари, додека одговорното лице би можело да биде казнето со 5.000 до 50.000 динари.

Работната пракса нема да биде исто што и приправничкиот стаж

Важно е новата работна пракса да се разликува од приправничкиот стаж.

Нацртот посебно ја разликува работната пракса од дуалното образование и задолжителните стручни практики кои се реализираат во рамките на образовниот систем.

Работната пракса би се организирала кај работодавач и би била насочена кон стекнување практични знаења и вештини за одредено занимање.

Истовремено, не би требало да стане замена за редовното вработување.

Токму затоа е ограничено нејзиното времетраење, а предвидени се и правила за надоместок и менторство.

Што бараат синдикатите, а што работодавачите?

Во текот на подготовката на законот имало повеќе различни ставови.

Синдикатите предупредувале дека пренискиот надоместок може да доведе до тоа работодавачите да ги заменат редовно вработените работници со практиканти.

Организациите на младите се залагале за повисок надоместок, вклучително и предлогот од 80 отсто од платата.

Работодавачите, особено претставниците на малите и средните претпријатија, барале да се разгледа можноста за даночни олеснувања или државни субвенции за полесно да ги поднесат трошоците од новите обврски.

На крајот била постигната согласност за надоместок од 60 отсто од нето основната плата, а тој предлог бил внесен во нацртот.

Каде е законот сега?

Нацрт-законот сè уште не е конечно усвоен.

Според информациите од Министерството за труд, јавната расправа се одржала од 28 ноември до 18 декември 2025 година, а предлозите биле разгледувани во работната група кон крајот на декември.

Социјално-економскиот совет го разгледувал нацртот во март 2026 година, по што била постигната согласност меѓу социјалните партнери за висината на надоместокот.

Нацртот на 19 март 2026 година бил испратен до Европската комисија на коментари.

Коментарите од Европската комисија пристигнале во Министерството на 4 јуни, по што биле проследени до експерти од Грција кои учествуваат во Твининг-проектот насочен кон подобрување на условите за работа и подготовка на Србија за учество во EURES.

Сега следува понатамошно усогласување на текстот со коментарите на Европската комисија.

Што значи ова за младите?

Ако предложените правила бидат усвоени, младите за првпат би имале јасно дефинирана рамка за работна пракса.

Тоа би значело дека праксата не би требало да биде само ставка во биографијата без конкретни права, туку формализиран период на учење и работа кој подразбира:

• договор со работодавач;
• ментор;
• ограничено времетраење од три до шест месеци;
• паричен надоместок од најмалку 60 отсто од соодветната нето основна плата;
• плаќање придонеси за пензиско, инвалидско и здравствено осигурување;
• сертификат за стекнатите компетенции.

За работодавачите, од друга страна, законот би донел нови обврски и трошоци, но и појасни правила за ангажирање млади кои штотуку влегуваат на пазарот на трудот.

Најголемата промена би требало да биде токму во тоа што јасно би се раздвоиле квалитетната работна пракса и неплатената работа. Ако законот биде усвоен во предложената форма, младите повеќе не би требало да се најдат во ситуација да избираат меѓу работа без надоместок и откажување од праксата која им е потребна за првото вработување.

Извор: Bizportal.rs