Сопственикот оди во пензија, а децата не сакаат да ја преземат фирмата: Што се случува со семејниот бизнис?

По децении работа, вложувања и одрекувања, сопствениците на семејните компании се соочуваат со тешка одлука – кому да му го препуштат бизнисот кога ќе заминат во пензија? Доколку наследниците не се заинтересирани, остануваат неколку можности: продажба на фирмата, ангажирање професионален менаџер или постепено затворање на бизнисот.

Триесет години работа, вложувања и одрекувања често се преточени во една семејна компанија. Она што започнало како мала работилница, продавница или бизнис во гаража, со текот на годините може да прерасне во стабилна компанија со вработени, редовни клиенти и препознатливо име.

Но, кога сопствениците ќе се приближат до пензионирањето, се отвора прашањето: кој ќе продолжи да го води бизнисот што го граделе речиси целиот свој живот?

За некои семејства одговорот е едноставен. Децата веќе се вклучени во работењето и се подготвени да ја преземат одговорноста. Во други случаи, наследниците имаат сопствени кариери, живеат во други градови или едноставно не сакаат да го продолжат семејниот бизнис.

Тогаш сопствениците мора да разгледаат неколку можности: да им ја препуштат фирмата на наследниците, да ангажираат професионален менаџер, да ја продадат или постепено да го прекинат работењето.

Одлуката не е само финансиска. Во неа се испреплетуваат семејните односи, годините вложен труд, одговорноста кон вработените и желбата она што се создавало со децении да продолжи да постои.

Кога бизнисот станува повеќе од извор на приходи

За сопствениците кои сами ја основале компанијата, често е тешко да го гледаат бизнисот само како имот што може да се продаде или да се пренесе на друго лице.

Во работењето вложиле години, заштеди, време и енергија. Ги паметат првите клиенти, тешките месеци, проширувањето на деловниот простор и моментите кога опстанокот на фирмата зависел од една поголема нарачка.

Затоа, одлуката за иднината на компанијата не е исто што и одлуката за продажба на друг вид имот. Сопственикот можеби сака да се повлече, но истовремено се плаши дека фирмата ќе го изгуби начинот на работа, квалитетот или односот со клиентите по кои со години била препознатлива.

Дополнителен проблем се појавува кога речиси целото работење зависи од една личност. Ако сопственикот лично ги договара зделките, ги познава сите добавувачи, ги решава поплаките и ги носи речиси сите важни одлуки, неговото заминување може да го наруши секојдневното функционирање на компанијата.

Затоа, подготовката за пренос на бизнисот треба да започне многу пред формалното заминување во пензија.

Децата не сакаат секогаш да го продолжат семејниот бизнис

Една од најголемите дилеми се појавува кога сопствениците очекуваат дека нивните деца еден ден ќе ја преземат фирмата, но наследниците имаат поинакви планови.

Некој сака да гради сопствена кариера, друг не се гледа во истата индустрија, а трети не сакаат да ја преземат одговорноста за вработените, долговите, набавките и секојдневните проблеми што ги носи управувањето со компанијата.

Тоа не мора да значи дека семејните односи се нарушени. Родителите можат да бидат горди на бизнисот што го создале, додека нивните деца едноставно имаат поинакви професионални цели.

Проблемот настанува кога за ова се разговара предоцна, во момент кога сопственикот веќе нема доволно време да подготви друго лице за управување со компанијата.

Затоа е важно разговорите за иднината на фирмата да започнат навреме и да бидат отворени. Наследниците треба да знаат какви се очекувањата, но истовремено мора да имаат можност искрено да кажат дали сакаат и дали се подготвени да ја преземат таа улога.

Продажбата може да биде подобро решение отколку што мисли сопственикот

Ако во семејството нема заинтересиран наследник, продажбата може да му овозможи на сопственикот да ја наплати вредноста на она што го создавал со години, а притоа компанијата да продолжи да работи.

Купувач може да биде конкурентска компанија, претприемач од истата индустрија, деловен партнер или вработен кој веќе добро го познава бизнисот.

Сепак, продажбата не е едноставен процес. Потенцијалниот купувач обично сака да знае колку заработува компанијата, какви обврски има, колку зависи од сопственикот и дали ќе може да ги задржи постојните клиенти по промената на управувањето.

Важна улога имаат и договорите, опремата, недвижностите, долговите, вработените и позицијата на пазарот.

Поради тоа, на сопствениците може да им биде корисно неколку години пред планираното повлекување да ја средат деловната документација, да ги одвојат приватните од деловните трошоци и да воспостават јасни процедури.

Компанијата што може да функционира без секојдневното присуство на основачот потенцијално е полесна за продажба и пренос на нов сопственик.

Може ли компанијата да продолжи да работи без основачот?

Во некои случаи, решението е ангажирање професионален менаџер кој ќе го преземе секојдневното управување. Сопственикот може да го задржи својот удел во компанијата или постепено да се повлече од бизнисот.

Овој модел може да биде корисен кога наследниците не сакаат да ја водат фирмата, но семејството сака да ја задржи сопственоста.

Сепак, ангажирањето менаџер бара јасно дефинирани одговорности, мерливи деловни цели и доверба меѓу сопственикот и лицето што ќе управува со компанијата.

Ако основачот е навикнат лично да ја одобрува секоја одлука, пренесувањето на управувањето може да биде тешко. Затоа е потребно постепено да се воспостави систем во кој вработените и менаџментот имаат овластувања самостојно да ја извршуваат работата.

Добриот план за наследување не подразбира само избор на лице што ќе ја преземе функцијата. Потребно е да се подготви компанијата да функционира и кога основачот повеќе нема да биде секојдневно вклучен во работењето.

Што треба да направат сопствениците пред пензионирањето?

Без оглед на тоа дали планираат да ја остават фирмата на семејството, да ја продадат или да му го препуштат управувањето на професионален менаџер, сопствениците треба навреме да разгледаат неколку важни чекори.

1. Да ја проценат реалната вредност на компанијата. Финансиските резултати, имотот, обврските, договорите и стабилноста на приходите даваат пореална слика за вредноста на бизнисот од личната процена на сопственикот.

2. Да го подготват лицето што ќе ја преземе одговорноста. Идниот раководител треба да ги познава клиентите, добавувачите, вработените и процесите што се клучни за работењето.

3. Да ја средат документацијата и правните односи. Сопственоста, овластувањата, договорите и обврските треба да бидат јасно дефинирани за да се избегнат спорови и непотребни застои.

4. Да разговараат со семејството и стручни лица. Сметководител, адвокат и советник за процена на вредноста на компанијата можат да помогнат во разгледувањето на различните можности, даночните последици и начините за пренос на сопственоста.

Најважно е одлуката да не се носи под притисок, кога сопственикот веќе нема доволно енергија или време да ја подготви компанијата за следната фаза.

Иднината на семејниот бизнис не мора да зависи само од наследниците

За сопствениците кои со децении го граделе својот бизнис, повлекувањето не мора да значи и крај на компанијата.

Понекогаш најдоброто решение е фирмата да ја преземе дете кое веќе е вклучено во работењето. Во други случаи, управувањето може да му се довери на професионалец, а понекогаш најдобрата опција е компанијата да добие нов сопственик.

Секоја од овие можности има свои предности, ризици и финансиски последици. Најважно е сопственикот навреме да ги разгледа опциите и да ја одвои емоционалната поврзаност со бизнисот од прашањето што е најдобро за неговата долгорочна иднина.

Успехот на семејната компанија не се мери само според тоа колку долго опстанала под водство на еден сопственик. Подеднакво важно е дали може да продолжи да работи, да ги зачува работните места и да создава вредност и откако ќе дојде време основачот да му го препушти местото на некој друг.

Извор: Bizportal.rs