Спогодбен престанок на работниот однос: Што губи работникот ако потпише и дали има право на отпремнина?

Работниците во Македонија треба да бидат внимателни пред да потпишат спогодба за престанок на работниот однос. Со ваквиот договор, по правило, го губат правото на паричен надоместок за невработеност, додека испратнината не им следува автоматски.

Престанокот на работниот однос со спогодба подразбира договор меѓу работникот и работодавачот за завршување на работниот ангажман. Иако на прв поглед може да изгледа како едноставен начин за прекин на работниот однос, ваквата одлука може да има сериозни последици врз правата и финансиската сигурност на работникот.

Затоа, пред да стави потпис на документот, работникот треба да знае што предвидува Законот за работните односи, кои права ги губи и дали може да договори дополнителен надоместок.

Која е разликата меѓу отказ и спогодбен престанок на работниот однос?

Основната разлика е во начинот на кој доаѓа до престанок на работниот однос.

Кога работникот самостојно го откажува договорот за вработување, тој треба писмено да изјави дека сака да го прекине работниот однос. Вообичаениот отказен рок во овој случај изнесува еден месец, освен во законски предвидените исклучоци или кога со договор или колективен договор е утврден подолг рок, но не подолг од три месеци.

Од друга страна, работодавачот може да го откаже договорот само доколку постои законски основана причина, која може да биде поврзана со однесувањето на работникот, кршење на работниот ред и дисциплина или деловните потреби на работодавачот.

Кај спогодбениот престанок, двете страни се согласуваат да го прекинат работниот однос. Тоа значи дека работникот не треба да ја прифати спогодбата доколку не се согласува со нејзината содржина или доколку работодавачот го принудува да ја потпише.

Што предвидува законот за потпишувањето спогодба?

Членот 69 од Законот за работните односи предвидува дека договорот за вработување може да биде раскинат со писмена спогодба меѓу работникот и работодавачот.

Законот пропишува и конкретни услови за нејзината форма. Спогодбата треба да биде потпишана на денот на престанокот на работниот однос и да содржи своерачно напишани име и презиме на работникот и работодавачот, датум на престанок на работниот однос, како и своерачни потписи на двете страни.

Дополнително, во спогодбата мора да биде наведена одредба за последиците што ги предизвикува договорното раскинување врз остварувањето на правата од осигурување во случај на невработеност.

Доколку спогодбата не ги исполнува законските услови од овој член, таа е ништовна.

Губење на правото на паричен надоместок за невработеност

Една од најважните последици на спогодбениот престанок е губењето на правото на паричен надоместок во случај на невработеност.

Според членот 67 од Законот за вработувањето и осигурување во случај на невработеност, лице на кое работниот однос му престанал со спогодба не може да оствари право на паричен надоместок.

Ова значи дека работникот кој ќе се согласи на спогодбен престанок не може да смета на финансиска поддршка од Агенцијата за вработување само врз основа на тоа што останал без работа.

За споредба, право на паричен надоместок може да оствари невработено лице кое било во работен однос најмалку девет месеци непрекинато или 12 месеци со прекин во последните 18 месеци, доколку ги исполнува и останатите законски услови.

Важно е да се знае дека правото на надоместок не зависи само од работниот стаж, туку и од причината поради која престанал работниот однос.

Дали работникот има право на испратнина?

Кога станува збор за испратнината, Законот за работните односи прави разлика меѓу спогодбениот престанок и отказот од деловни причини.

Според членот 97, работодавачот има законска обврска да исплати испратнина кога го откажува договорот за вработување од деловни причини.

Тоа значи дека работникот на кој му престанува работниот однос поради деловни, економски, технолошки или организациски причини може да има право на испратнина, во зависност од условите предвидени со законот.

Кај спогодбениот престанок, испратнината не е автоматско законско право. Сепак, работникот и работодавачот можат да договорат исплата на определен износ како дел од условите за престанок на работниот однос.

Доколку се договорат за таква исплата, важно е износот, рокот и начинот на исплата јасно да бидат наведени во спогодбата.

На што треба да внимаваат работниците пред потпишување?

Пред да потпише спогодба за престанок на работниот однос, работникот треба внимателно да ја прочита целата содржина на документот и да провери дали во него се наведени сите договорени услови.

Особено треба да обрне внимание на:

• Датумот на престанок на работниот однос.
• Последиците врз правото на паричен надоместок за невработеност.
• Исплатата на евентуално заостанатите плати и други примања.
• Евентуалната испратнина и рокот за нејзина исплата.
• Надоместокот за неискористен годишен одмор, доколку за тоа постојат законски услови.

Работникот не треба да потпишува документ со празни полиња или со услови што не ги разбира. Доколку работодавачот врши притисок за потпишување, работникот може да побара време за консултација со синдикатот или правник.

Принудата, заканите или измамата при потпишувањето може да бидат основ за оспорување на спогодбата, но тоа зависи од конкретните околности и доказите во евентуалната постапка.

Спогодбениот престанок не треба да биде формалност за работникот. Пред да се согласи на прекин на работниот однос, тој треба да ги знае последиците и да процени дали понудените услови се во негов интерес.