Швајцарија повеќе не е рај за странските стручњаци: Работното место повеќе не е загарантирано

Швајцарија со години важеше за една од најатрактивните европски дестинации за странските стручњаци, но ситуацијата на пазарот на трудот се менува. Особено високообразованите странци денес потешко доаѓаат до постојано вработување, додека податоците покажуваат дека невработеноста меѓу граѓаните на ЕУ и ЕФТА расте побрзо отколку меѓу швајцарските државјани.

Според пишувањето на швајцарскиот магазин „Bilanz“, пазарот на трудот станува сè посложен за високообразованите странци.

Како пример, магазинот ја наведува Шпанката Кармен П., која кон крајот на 1990-тите пристигнала во Цирих и тогаш во ревизорскиот сектор заработувала околу 100.000 швајцарски франци годишно. По преминувањето во медицинско-технолошката индустрија, нејзината плата достигнала речиси 250.000 франци.

Откако поради економски причини останала без работа, денес работи како фриленсерка во областа на набавките и вели дека тешко наоѓа постојано вработување. Како еден од проблемите го наведува и недоволното познавање на германскиот јазик.

„Швајцарија некогаш беше исклучително интересно место за странците. Но, ветрот се сврте – сè потешко е да се најде работа како странец или странка“, изјавила Кармен П. за „Bilanz“.

Расте невработеноста меѓу странците

Бројките укажуваат на промени на швајцарскиот пазар на трудот.

Според податоците на Меѓународната организација на трудот (ИЛО), стапката на невработеност според методологијата на ИЛО меѓу граѓаните на ЕУ и ЕФТА во Швајцарија во вториот квартал од 2026 година изнесувала 6,6 отсто, додека кај швајцарските државјани била 3,4 отсто.

„Bilanz“ наведува дека тоа е највисоко ниво за втор квартал од 2016 година.

Важно е да се напомене дека показателот на ИЛО не е исто што и бројот на лица регистрирани во службите за вработување. Тој опфаќа поширок круг луѓе кои немаат работа, достапни се за работа и активно бараат вработување.

Во меѓувреме, вкупната стапка на невработеност во Швајцарија според дефиницијата на ИЛО во вториот квартал од 2026 година пораснала на 4,9 отсто, од 4,6 отсто една година претходно.

Според податоците на швајцарскиот Федерален завод за статистика, околу 252.000 луѓе биле невработени според оваа методологија, што е за 15.000 повеќе во однос на истиот период во 2025 година.

Особено погодени високообразованите странци

Промените се забележуваат и во Цирих, еден од главните економски центри на Швајцарија.

Кантоналната управа за труд во Цирих наведува дека во текот на последните три години е забележан несразмерен раст на новите пријави во регионалните центри за вработување меѓу лицата со дозвола за престој Б и високо ниво на образование.

Растот бил поизразен отколку кај швајцарските баратели на работа со високо образование.

Според податоците на кантонот Цирих, стапката на невработеност кај странците со високо образование во јули 2026 година изнесувала 4 отсто, додека вкупната стапка на невработеност во кантонот била 2,9 отсто.

Кантоналните власти оценуваат дека положбата на високообразованите странски работници на пазарот на трудот во последните години се влошила.

Тоа, сепак, не значи дека странците повеќе не се барани.

Швајцарските власти наведуваат дека миграцијата преку слободното движење со ЕУ е тесно поврзана со потребите на тамошниот пазар на трудот. Во многу сектори, особено во знаењски интензивните услуги, странските работници и понатаму претставуваат важен извор на работна сила.

Во здравството и социјалната заштита, бројот на работници од ЕУ и ЕФТА меѓу 2010 и 2025 година се зголемил за околу 90.000.

„Експат“ повеќе не е само синоним за висока плата

Промената на расположението се забележува и во јавната дебата за миграцијата.

„Bilanz“ потсетува дека терминот „експат“, кој порано главно се користел за странски стручњаци и вработени кои привремено работат во друга земја, денес во Швајцарија често се користи во поширок контекст за доселеници од други европски земји.

Темата за миграцијата беше особено присутна за време на кампањата пред референдумот за иницијативата „Не за Швајцарија со 10 милиони жители“, за која граѓаните гласаа на 14 јуни 2026 година.

Иницијативата предвидуваше ограничување на бројот на постојани жители на помалку од 10 милиони до 2050 година.

На референдумот, 54,79 отсто од гласачите гласаа против предлогот, додека 45,21 отсто го поддржаа.

Според официјалните податоци на швајцарската влада, на крајот на 2025 година во земјата живееле околу 9,1 милион луѓе. Од воведувањето на слободното движење со ЕУ во 2002 година, населението се зголемило за околу 1,7 милиони.

Владата наведува дека овој раст во голема мера е последица на миграцијата и дека вработувањето странски работници е поврзано со потребите на швајцарската економија.

Странците на почетокот често заработуваат помалку

Како што наведува „Bilanz“, Јана Сенина, поранешна регрутерка на „Google“ во Цирих и основачка на агенцијата „Recruiting Backstage“, оценува дека странските стручњаци при првото вработување во Швајцарија често прифаќаат пониска плата од локалните колеги.

Според нејзиното искуство, разликата може да изнесува меѓу 20 и 30 отсто.

Таквото тврдење треба да се гледа како искуство на една стручњачка од областа на вработувањето, а не како официјална статистика за сите странски работници.

Достапните истражувања покажуваат посложена слика.

Анализата на Рето Фелми, Сандро Фавре и Јозеф Цвајмилер, заснована на швајцарски податоци за приходите и миграцијата, покажува дека доселениците на почетокот во просек имаат пониски приходи од споредливата група луѓе родени во Швајцарија, но дека разликата значително се намалува со времето поминато во земјата.

Кај високообразованите доселеници резултатите се особено различни.

Според анализата, мажите со високо образование кои се доселиле од западните и северните земји на ЕУ, по пет години имале просечни приходи околу 14 отсто повисоки од споредливата група родена во Швајцарија.

Кај високообразованите жени разликата била речиси 30 отсто.

Поради тоа, економистот Рето Фелми не ја гледа нужно почетната разлика во заработката како доказ за систематско потценување на странските работници.

Една од причините може да биде и тоа што компаниите регрутираат работници од странство кога не можат да најдат соодветни квалификации на домашниот пазар.

Најголемата промена доаѓа по промената на работното место

Сличен образец опишува и Италијанецот кој зборувал под псевдонимот Сандро С.

По неколку години работа во швајцарскиот финансиски сектор, неговата плата, според неговите зборови, пораснала од почетните 110.000 на околу 190.000 франци годишно, без бонуси.

Неговото искуство укажува на уште еден феномен на швајцарскиот пазар на трудот: најголемиот скок во заработката за странскиот работник често не доаѓа при првото вработување, туку по стекнувањето локално искуство и промената на работодавачот.

Зошто сега се менува пазарот?

Една од причините е општото забавување на пазарот на трудот.

Според податоците на швајцарскиот Федерален завод за статистика, бројот на вработени и понатаму расте, но темпото на раст е забавено.

Тоа значи дека конкуренцијата за слободните работни места станува поголема, а промените особено ги чувствуваат оние кои зависат од ново вработување или се обидуваат да преминат на подобро платена позиција.

И покрај тоа, Швајцарија и понатаму останува зависна од странската работна сила во низа сектори. Податоците покажуваат дека странските работници продолжуваат да имаат значајна улога во економијата, но условите под кои доаѓаат и напредуваат на пазарот на трудот повеќе не се толку едноставни како во периодите на силна побарувачка за кадар.

Извор: BIZlife