Започна летната сезона – масовно се заминува на работа покрај море!
Сѐ повеќе македонски граѓани, меѓу нив и административни работници, повозрасни луѓе и „млади“ пензионери, ја користат сезонската работа во Хрватска како начин за дополнителна заработка. Дел земаат неплатен одмор, дел користат пауза меѓу две работни обврски, а дел едноставно одлучуваат дека два или три месеци на Јадранот можат да им донесат повеќе отколку цела сезона штедење дома.
Трендот не е нов, но последниве години станува повидлив. Во летните месеци, кога хрватскиот туристички сектор бара келнери, готвачи, собарки, помошници во кујна, продавачи, чистачи, магацински работници и луѓе за едноставни услужни работи, сѐ почесто меѓу кандидатите има и луѓе кои во Македонија веќе имаат работа. Не секогаш добро платена, не секогаш доволна за мирен месец. Па се бара излез. Привремен, но корисен.
Економистите велат дека причината е едноставна: разликата во платите е доволно голема за многумина да ја прифатат летната жртва. Работата е напорна, смените знаат да бидат долги, слободни денови нема секогаш, а сместувањето често е заедничко. Но, на крајот на месецот сумата е поголема од она што многумина би го заработиле дома, особено ако храната и сместувањето се покриени од работодавачот.
За дел од административците, ова е начин да се пополнат дупки во семејниот буџет. Кредити, рати, школување на деца, поправка дома, регистрација на автомобил, долгови од зимата. Списокот е познат. Платата стигнува, ама не стои долго на сметка. Затоа некои бараат неплатен одмор од еден или два месеци и заминуваат на Јадран, најчесто преку познаници, агенции или директен договор со работодавач.
Познавачи на пазарот на трудот објаснуваат дека ваквиот избор покажува две работи. Прво, дека дел од вработените во јавниот и административниот сектор не се чувствуваат финансиски сигурни, иако имаат редовна работа. Второ, дека сезонската работа во странство веќе не е само приказна за млади луѓе без обврски, туку и за луѓе со години стаж, семејства и редовни работни места.
„Луѓето не заминуваат затоа што им е досадно, туку затоа што пресметката ги тера. Ако два месеца работа во туризам им покриваат неколку големи трошоци дома, одлуката станува практична, колку и да е напорна“, велат економистите.
На Јадранот најчесто се бара работник кој нема да избира многу. Да дојде навреме, да работи, да издржи темпо. Утринска смена, попладневна смена, гости што постојано доаѓаат, кујна што не застанува, соби што мора да бидат средени пред нови туристи. Не е романтика. Морето е таму, ама не секој има време да го види освен на пауза или навечер, кога нозете веќе тежат.
Сепак, многумина велат дека и тоа им е доволно. Промена на средина, неколку месеци надвор од секојдневието, нови контакти, чувство дека трудот барем малку повеќе се исплати. За повозрасните граѓани и пензионерите, ова често е дополнување на ниски приходи. За административците, пак, е летен финансиски вентил.
Работодавачите во Хрватска со години се соочуваат со недостиг на сезонска работна сила, па работници доаѓаат од Македонија, Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово, но и од подалечни земји. Туристичката сезона бара многу луѓе за краток период, а домашниот кадар не е секогаш доволен. Токму тука влегуваат сезонците од регионот.
Но, има и ризици. Експерти за работни односи предупредуваат дека граѓаните мора внимателно да ги проверуваат условите пред да заминат. Договорот, платата, сместувањето, храната, работното време и начинот на исплата не треба да останат само на збор. Особено не кога човек зема неплатен одмор од редовна работа и оди во друга земја со надеж дека ќе се врати со заштеда.
Проблем може да настане ако работникот замине без јасен договор, ако му се промени работното место на лице место, ако сместувањето не е како што било ветено или ако исплатата доцни. Има и такви примери. Не се мнозинство, но ги има доволно за луѓето да бидат претпазливи.
Од друга страна, оние што веќе еднаш поминале добро, најчесто се враќаат повторно. Една сезона во хотел, следната во ресторан, третата кај ист работодавач. Се создаваат свои мали мрежи.
„Кажи ми ако има место“, „прашај дали бараат уште еден“, „ако има сместување, одам“. Така се движи приказната.
За Македонија, ова е уште еден сигнал дека редовната плата сѐ почесто не е доволна гаранција за нормален живот. Кога човек со работно место мора да бара уште една работа, па макар и сезонска, тоа зборува повеќе од секоја статистика. Не мора никој да драматизира. Доволно е да се види кој сѐ летово пакува куфер.
Некој оди на одмор на море. Некој оди да работи на море. А сѐ почесто, тоа се луѓе што дома веќе имаат работа, ама немаат доволно пари.
