Четири земји остануваат без гориво: Километарски колони пред бензинските, ограничувања и рестрикции на струјата
Додека во Европа главно се зборува за тоа колку ќе поскапат бензинот и дизелот, растот на цените на енергенсите веќе предизвикува сериозни економски и политички последици во повеќе земји во светот.
На одредени пазари се создаваат километарски редици пред бензинските станици, се ограничува количината гориво што граѓаните можат да ја купат, се воведуваат рестрикции на електричната енергија, а превозниците организираат штрајкови и блокади на сообраќајниците.
Во исто време растат државните издатоци за субвенции, се зголемува притисокот врз националните валути, а поскапува и задолжувањето на државите.
Кризата потсетува на периодот од 1979 до 1982 година
Една од најблиските историски споредби со денешната ситуација е периодот од 1979 до 1982 година. Тогаш реалната цена на нафтата за земјите во развој се зголемила повеќе од двојно, додека американската централна банка значително ги зголемила каматните стапки со цел да ја ограничи инфлацијата.
Доларот меѓу 1980 и 1982 година зајакнал за околу 25 отсто, а голем број презадолжени држави се соочиле со сериозни финансиски проблеми. Меѓу нив била и тогашна СФРЈ.
Денешната ситуација, сепак, има дополнителни ризици. Во почетокот на 1980-тите јавниот долг на САД, Германија и Франција изнесувал меѓу 30 и 40 отсто од БДП, додека италијанскиот долг бил меѓу 60 и 66 отсто од БДП. Денес јавните и приватните долгови се значително повисоки, а дополнителен ризик претставуваат војната во Украина и нарушувањата во Ормутскиот теснец.
Брент ја надмина границата од 108 долари
Дополнителна загриженост предизвика оштетувањето на саудискиот нафтовод „Исток-Запад“. Станува збор за стратешки правец преку кој нафтата од источниот дел на Саудиска Арабија се транспортира до пристаништето Јанбу на Црвеното Море, заобиколувајќи го Ормутскиот теснец.
По нападот бил запрен товарниот транспорт на нафта во Јанбу, а дел од саудиските испораки наменети за Европа биле откажани. Цената на нафтата „Брент“ потоа надминала 108 долари за барел.
Во исто време, приносите на американските десетгодишни и триесетгодишни обврзници го достигнале највисокото ниво од 2007 година. Тоа дополнително ги зголемува трошоците за задолжување на земјите кои веќе имаат високи долгови и зависат од увоз на енергенси.
Во Индонезија горивото е ограничено на три литри
Индонезија, земја со околу 287,2 милиони жители, се соочи со километарски колони пред бензинските станици.
Локалните власти испратија дел од државните службеници да работат од дома за да го намалат сообраќајот и потрошувачката на гориво. Работното време на бензинските било продолжено, а испораките биле зголемени, но и покрај тоа избиле протести на работници и студенти.
Отворена била и посебна модуларна бензинска станица наменета само за мотоцикли. Воведен бил систем на купување според парни и непарни регистарски таблички, додека на возачите на мотоцикли им било дозволено да наполнат најмногу три литри субвенциониран бензин со понизок октански број.
Размерите на проблемот се уште поголеми ако се има предвид дека Индонезија има 1,7 пати повеќе регистрирани мотоцикли отколку што Германија има жители.
Бангладеш плаќа сè поскап течен природен гас
Бангладеш има околу 170 милиони жители, а повеќе од 40 отсто од производството на електрична енергија зависи од увозен течен природен гас.
Главен снабдувач бил Катар, чиј извоз е погоден од нарушувањата во Ормутскиот теснец. Поради тоа, Бангладеш бил принуден да се сврти кон спот-пазарот, каде што цената на течниот природен гас се зголемила повеќе од двојно.
Последиците се чести прекини во снабдувањето со електрична енергија и забавување на индустриското производство.
Државата и пред актуелната криза издвојувала речиси четири отсто од БДП за субвенционирање на електричната енергија и гасот. Секое ново зголемување на трошоците за увоз значи помалку средства за инфраструктура, здравство и развој.
На Египет месечниот трошок за увоз на гас му пораснал на 1,65 милијарди долари
Египет истовремено се соочува со енергетски и должнички проблеми. Поради падот на домашното производство на природен гас, земјата повторно станала голем увозник.
Според пресметките на „Ројтерс“, месечниот трошок за увоз на приближно иста количина природен гас се зголемил од околу 560 милиони на 1,65 милијарди долари.
Каиро преговара за повеќегодишни договори за течен природен гас, кои би можеле да ја чинат земјата меѓу осум и 11 милијарди долари годишно.
Египет во исто време има висок јавен долг, големи обврски за рефинансирање и со години зависи од програмите на Меѓународниот монетарен фонд и приливот на странски капитал.
ММФ проценува дека зголемување на светската цена на нафтата за 10 долари би го зголемило египетскиот буџетски дефицит за околу 0,3 отсто од БДП.
Владата веќе ги зголемила цените на горивото и јавниот превоз, ја намалила количината гориво наменета за државните возила за 30 отсто, ги забавила енергетски интензивните државни проекти и вовела работа од дома за дел од вработените.
Штрајкови на Филипините, блокади во Гватемала
На Филипините, земја со околу 115 милиони жители, цените на горивото на почетокот на септември пораснале за речиси пет пезоси по литар за само една недела.
Министерството за енергетика како главни причини ги навело конфликтот меѓу САД и Иран, како и слабеењето на пезосот во однос на доларот.
Синдикатот на транспортните работници MANIBELA одговорил со дводневен национален штрајк на јавниот превоз.
Во Гватемала, превозниците ги блокирале главните сообраќајници и поставиле автобуси пред Конгресот и претседателската палата.
Парламентот итно усвоил закон со кој максималната цена на дизелот и обичниот бензин е ограничена на 39 кецали за галон. Отворен е и интервентен фонд во вредност од 2,5 милијарди кецали.
Трошокот за горивото, сепак, не исчезнува, туку се префрла од возачите врз државниот буџет.
Европа засега има доволно гориво, но цените нагло растат
Европската комисија на 8 септември соопштила дека во Европската Унија нема непосреден ризик за безбедноста на снабдувањето со нафта и нафтени деривати.
Рафинериите го зголемиле производството, пронајдени се алтернативни добавувачи, а комерцијалните и интервентните резерви засега се доволни.
Сепак, проблем претставуваат цените и нивното влијание врз економијата и животниот стандард на граѓаните. Нарушувањата во Ормутскиот теснец го намалиле европското снабдување со дизел и авионско гориво за околу една четвртина, додека резервите паднале на најниско ниво во последните 12 години.
Европската цена на дизелот од почетокот на конфликтот меѓу САД и Иран пораснала за повеќе од 70 отсто.
Дизелот во Португалија достигна 2,169 евра за литар
Германија, Шпанија, Португалија, Италија, Полска и Австрија веќе бараат заеднички европски одговор на прекумерните профити во нафтената индустрија.
Португалија се соочила со протестни колони и масовно свирење со автомобили на мостот „25 Април“, откако цената на дизелот достигнала рекордни 2,169 евра за литар.
Во Франција, растот на цените на енергијата се надоврзува на проблемот со јавниот долг, кој достигнал 117,6 отсто од БДП. Трошокот за камати годинава се проценува на околу 65 милијарди евра.
Француските синдикати протестираат поради платите, трошоците за живот и можните буџетски заштеди, додека државата има сè помалку простор за нови субвенции со кои би ги ублажила последиците од енергетската криза.
Високите цени на горивото создаваат дополнителен притисок и во Германија, каде што дизелот достигнува околу 2,40 евра за литар.
Норвешка е голем производител на нафта, а дизелот чини 2,56 евра
Колку се големи нарушувањата на пазарот покажува и цената на дизелот во Хонгконг, која достигнала 4,04 евра за литар.
Уште поинтересен е примерот со Норвешка, една од најбогатите европски земји и голем производител на нафта и гас. Цената на дизелот таму на 7 септември изнесувала 2,56 евра за литар, по раст од 28,3 отсто само за еден месец.
Европа, благодарение на повисоките приходи, стратешките резерви, развиените финансиски пазари и можноста за субвенционирање на населението, засега полесно ги чувствува последиците од кризата.
Сепак, продолжувањето на растот на цените на нафтата и гасот, заедно со повисоките трошоци за задолжување, би можело да изврши силен притисок врз економиите, државните буџети и животниот стандард на граѓаните.
Извор: b92.net
