МакедонијаСветот на работникот

Потпишавте договор со помали права од законските? Таквите одредби може да бидат ништовни

Работникот и работодавачот не можат со договор за вработување или колективен договор да утврдат помали права од оние што ги гарантира законот. Доколку договорот содржи одредби со кои се ограничуваат законски загарантираните права на работникот, тие се ништовни и се применуваат законските одредби. Ова е предвидено во членот 12 од Законот за работните односи.

При склучувањето на договор за вработување, работниците најчесто се фокусираат на платата, работното место, работното време и времетраењето на договорот.

Но, договорот за вработување може да содржи и други одредби кои се однесуваат на правата и обврските на работникот и работодавачот. Понекогаш, во договорите или интерните документи на компаниите може да се најдат услови кои не се во согласност со законските гаранции.

Многу работници сметаат дека ако потпишале договор, тогаш мора да ги почитуваат сите негови одредби, дури и ако со нив им се ограничуваат правата.

Законот за работните односи предвидува поинакво правило.

Што предвидува членот 12 од Законот за работните односи?

Членот 12 од Законот за работните односи го регулира ограничувањето на автономијата на договорните страни.

Според ставот 1, при склучувањето и престанувањето на договорот за вработување, како и во текот на работниот однос, работодавачот и работникот се должни да ги почитуваат одредбите на Законот за работните односи, другите закони, меѓународните договори што ја обврзуваат Македонија, другите прописи, колективните договори и актите на работодавачот.

Во ставот 2 е предвидено дека со договорот за вработување или со колективен договор не може да се определат помали права од правата утврдени со закон.

Доколку договорот содржи такви одредби, тие се сметаат за ништовни и се применуваат соодветните законски одредби.

Тоа значи дека потписот на работникот не може да биде основа за легитимирање на одредба со која се нарушуваат законски загарантираните права.

Може ли работникот да се откаже од законски загарантирано право?

Законот предвидува дека работникот и работодавачот не можат со договор да утврдат помали права од оние што ги гарантира законодавството.

На пример, доколку во договорот за вработување е предвидено работникот да нема право на одредено законски загарантирано плаќање или право од работниот однос, таквата одредба не може автоматски да се смета за законска само затоа што работникот ја потпишал.

Исто така, работодавачот не може со договор да ги ограничува правата на работникот на начин кој е спротивен на законските одредби.

Во ваквите ситуации, правната важност на конкретната договорна одредба се оценува согласно со закон.

Што ако во договорот пишува дека работникот нема право на надомест или одредено отсуство?

Договорите за вработување треба да бидат во согласност со законските одредби кои ги регулираат правата и обврските од работниот однос.

Доколку договорна одредба предвидува ограничување на право кое работникот го има согласно со закон, нејзината примена може да биде спротивна на членот 12 од Законот за работните односи.

На пример, договорна одредба со која работникот се лишува од законски загарантирано право на одредено отсуство, надомест или друга законска гаранција не може да се оправда само со фактот дека работникот се согласил со неа.

Во вакви ситуации, работникот може да побара правна помош и да се повика на законските одредби кои го регулираат конкретното право.

Дали работодавачот може да му понуди на работникот поповолни права од законските?

Да. Законот не само што забранува утврдување помали права, туку дозволува договорните страни да договараат и поповолни права за работникот.

Членот 12 став 3 предвидува дека со договорот за вработување или со колективен договор може да се определат права кои за работниците се поповолни отколку што ги утврдува Законот за работните односи.

Тоа значи дека законските права претставуваат основа, а договорните страни можат да утврдат и дополнителни или поповолни услови за работникот, доколку тоа е во согласност со закон.

На пример, работодавач може да предвиди дополнителни денови на годишен одмор, поповолни услови за одредени надоместоци или други права кои се над законскиот минимум, во рамките на применливите прописи.

Ова е особено важно при склучувањето колективни договори, бидејќи тие можат да придонесат за подобрување на работничките права.

Може ли работодавачот со интерен акт да ги ограничи правата на работникот?

Членот 12 став 4 од Законот за работните односи предвидува дека правата од работен однос утврдени со Уставот, закон и колективен договор не можат да се одземаат или ограничуваат со акти и дејствија на работодавачот.

Тоа значи дека работодавачот не може со интерен правилник, одлука или друго дејствие да ги ограничува правата кои работникот ги има согласно со закон или применлив колективен договор.

Интерните акти на компанијата треба да бидат усогласени со законската рамка, а не да ја заменуваат или ограничуваат.

Што може да направи работникот ако договорот содржи одредби со помали права?

Работникот кој смета дека неговиот договор за вработување, анекс или друг акт содржи одредби со кои се ограничуваат законските права може да преземе неколку практични чекори.

1. Да го провери договорот. Важно е внимателно да се прочитаат одредбите кои се однесуваат на платата, работното време, отсуствата, надоместоците и престанокот на работниот однос.

2. Да ја провери законската основа. Работникот треба да утврди дали конкретното право е регулирано со Законот за работните односи, друг закон или колективен договор.

3. Да побара правна помош. Синдикатот, правник или адвокат може да помогне во утврдувањето дали конкретната договорна одредба е спротивна на закон.

4. Да побара институционална заштита. Во зависност од природата на проблемот, работникот може да се обрати до Државниот инспекторат за труд или да побара судска заштита согласно со применливите прописи.

Важно е работниците да не претпоставуваат дека секоја одредба во договорот е законска само затоа што е потпишана.

Законот е основа, а договорот не може да биде на штета на работникот

Работниот однос се заснова на договор, но договорната слобода не е неограничена.

Законот за работните односи утврдува минимални гаранции кои работодавачот и работникот мора да ги почитуваат. Договорите за вработување, колективните договори и интерните акти треба да бидат усогласени со законската рамка.

Работникот не може да биде лишен од законски загарантирано право само затоа што потпишал документ во кој е предвидено поинаку.

Членот 12 од Законот за работните односи е важна гаранција дека законските права не можат да се ограничуваат со договорни одредби на штета на работникот, а договорните страни можат да утврдат и поповолни услови за вработените.

Извор: Закон за работните односи, член 12.